آیا می پنداری که جسم کوچکی هستی ؟ولی درون تو جهان بزرگی نهفته است.(امام علی علیه السلام)
خوش آمدید - امروز : یکشنبه ۱ مرداد ۱۳۹۶
خانه » پرستاري » پرستاری داخلی » کتواسیدوز دیابتی

اطلاعیه سایت

 پرستار يكي از اعضای كليدی در تیم مراقبت های بهداشتی و درمانی است و نقش ارزنده او در پذيرش، آماده سازی، مراقبت و حمايت جسمی و اجتماعی بیماران و مددجویان مورد اذعان همه بوده  و بر هيچ كس پوشيده نيست. در تقسيم بنديهای آكادميك، امروز ارزش پرستار خوب همطراز يك پزشك خوب قرار مي گيرد. كار يك پزشك خوب موقعي به حد مطلوب مي رسد كه يك پرستار توانمند مسئوليت مراقبت از بيمار را بر عهده داشته باشد
کتواسیدوز دیابتی

کتواسیدوز دیابتی

کتواسیدوز دیابتی زمانی اتفاق می‌افتد که در بدن انسولین کافی برای بردن قند به داخل سلول‌ها جهت تبدیل به انرژی وجود نداشته باشد که این عمل باعث می شود قند خون به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کرده و سبب آزاد شدن کتون‌های سمی به داخل خون خواهد شد.

دیابت چیست؟
دیابت در واقع نوعی اختلال در فرآیند سوخت و ساز(متابولیسم) بدن است. بخش مهمی از رژیم غذائی روزانه، پس از هضم غذا به گلوکز تبدیل می‌شود. گلوکز یک نوع قند ساده است که در خون وجود دارد و منبع اصلی تامین انرژی در بدن محسوب می‌شود. پس از هضم غذا، گلوکز وارد جریان خون شده و سلول‌ها از این ماده برای تامین انرژی و رشد(تقسیم سلولی) استفاده می‌کنند. برای این که اغلب سلول‌ها قادر به جذب گلوکز خون باشند، به هورمونی به‌نام”انسولین” نیاز دارند. این هورمون در بدن توسط لوزالمعده(پانکراس) تولید می‌شود.(لوزالمعده غده نسبتاً بزرگی است که در پشت معده قرار دارد.) لوزالمعده هر زمان که نیاز باشد با ترشح مقدار کافی انسولین به داخل خون، به سلول‌ها این امکان را می‌دهد که قند خون را جذب کنند اما در افراد مبتلا به بیماری دیابت، لوزالمعده قادر به تولید انسولین نیست و یا مقدار انسولین کمی تولید می‌کند.

انواع دیابت:
1)دیابت نوع اول
2)دیابت نوع دوم
3)دیابت حاملگی

دیابت نوع اول:
دیابت نوع اول یک نوع بیماری خود ایمنی تلقی می‌شود. در این نوع از دیابت، سیستم دفاعی بدن علیه قسمتی از بدن فعال می‌گردد. در دیابت نوع اول، سیستم ایمنی به سلول‌های بتای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله کرده و آن‌ها را از بین می‌برد. با از بین رفتن سلول‌های بتا، لوزالمعده دیگر قادر به تولید انسولین نیست، به همین علت شخص مبتلا به دیابت نوع اول باید هر روز مقداری انسولین دریافت کند تا زنده بماند.
برخی از علائم ابتلا به این بیماری عبارتند از: تشنگی مداوم، تکرر ادرار، گرسنگی مفرط، کاهش وزن، اختلال در بینائی و ضعف شدید
دیابت نوع اول، در صورت عدم تشخیص به موقع و عدم کنترل با تجویز روزانه انسولین، به”کتواسیدوز دیابتی” و در نهایت مرگ بیمار منجر می‌شود.

دیابت نوع دوم:
شایع‌ترین نوع دیابت، دیابت نوع دوم است.
عواملی نظیر افزایش سن، چاقی، عوامل ژنتیکی، سابقه وجود دیابت حاملگی، کم تحرکی و عوامل نژادی بر این بیماری تاثیر می‌گذارند.
در این نوع از دیابت، لوزالمعده قادر است انسولین کافی تولید کند ولی در مقابل آن بدن نمی‌تواند به نحو مطلوبی از این مقدار انسولین استفاده کند. برخی از علائم دیابت نوع 2 عبارتند از: ضعف، حالت تهوع، ادرار مکرر، تشنگی، کاهش وزن، اختلال در دید و کاهش سرعت بهبود در زخم‌ها

دیابت حاملگی:
این نوع دیابت موقتی و خاص دوران بارداری می‌باشد. البته زنانی که در دوران بارداری به این نوع از دیابت مبتلا شده‌اند، شانس بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع 2 نیز دارند.

کتواسیدوز چیست؟
کتواسیدوز زمانی اتفاق می‌افتد که در بدن انسولین کافی برای بردن قند به داخل سلول‌ها جهت تبدیل به انرژی وجود نداشته باشد. وقتی که سلول‌های بدن قادر نباشند قندی را که نیاز دارند از خون خارج کنند، قند خون به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند. این عمل سبب آزاد شدن کتون‌های سمی به داخل خون خواهد شد. این حالت وقتی رخ می‌دهد که گلوکز، قندی که معمولا در بدن به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد، در دسترس نیست و بدن به جای آن شروع به استفاده از چربی‌ها می‌کند.

کتواسیدوز دیابتی(DKA):
نوعی اختلال در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 و در موارد نادر نوع 1 به شمار می‌رود. علائم این بیماری عبارتند از: ضعف مفرط، تشنگی، تکرر ادرار، بیمار در برخی از موارد بویی مانند آستون را در دهان خود حس می‌کند.،استفراغ، درد در ناحیه شکمی، گیجی و حتی بیهوشی

علل:
کتواسیدوز دیابتی بر اثر بالا رفتن سطح گلوکز در خون، افزایش سطح کتون‌ها در خون و کاهش PH خون(اسیدی شدن) ایجاد می‌گردد.
هنگامی که سطح”انسولین” خون پائین باشد، کبد از طریق متابولیسم چربی‌ها یک نوع سوخت به نام”کتون” تولید را می‌کند. کتون‌ها قادرند به جای گلوکز در مغز و نورون‌ها مورد استفاده قرار گیرند.
در کتواسیدوز سطح گلوکز خون به‌علت عدم ترشح انسولین افزایش می‌یابد. این امر غلظت خون را بالا برده و در نهایت موجب می‌شود تا گلوکز اضافی از طریق ادرار دفع شود. از طرف دیگر به‌علت افزایش سطح کتون‌ها در خون، سطح PH خون کاهش می‌یابد. اگر PH خون به زیر 8 برسد، می‌تواند باعث تخریب ساختار پروتئین‌ها و آنزیم‌ها شود. کتواسیدوز دیابتی عامل عمده مرگ و میر در افراد مبتلا به دیابت نوع اول است.
در مواقعی که هیچ انسولینی از بدن ترشح نمی‌شود، در اثر شکسته شدن بیش از اندازه ذخایر چربی، مقدار اسیدهای چرب خون به‌طور غیر طبیعی افزایش می‌یابد. این اسیدهای چرب اضافی در کبد به(اجسام کتون) از جمله (استون) تبدیل می‌شوند. تجمع اجسام کتونی در بدن منجر به وضعیتی می‌شود که به (کتواسیدوز دیابتی) معروف است. در این حالت علاوه بر خون در ادرار نیز اجسام کتونی دیده می‌شود.

علل شایع:
•ابتلا به یک بیماری عفونی حاد
•هرگونه استرس شدید مثل جراحی یا انواع صدمات بدنی
•قطع انسولین مصرفی یا ناکافی بودن آن
•وقوع سکته قلبی ،مغزی و یا هر بیماری جدی دیگر

دلایل عمده ایجادکننده کتواسیدوز دیابتی:
1)کسالت و بیماری:
در زمانی که فرد بیمار است، سطح قند خون بالا می‌رود و بدن به تزریق انسولین نیاز پیدا می‌کند. اگر در دیابت نوع 1(در زمان بیماری) مقدار کافی انسولین به بیمار تزریق نشود، احتمال بروز کتواسیدوز دیابتی در بیمار افزایش می‌یابد.
2)کمبود انسولین در بدن:
این مساله می‌تواند ناشی از عدم به‌موقع تزریق انسولین و یا فراموش کردن دفعات تزریق صورت گیرد.

علائم هشداردهنده کتواسیدوز دیابتی:
-احساس خستگی و تشنگی دائم
-خشکی پوست و در موارد شدید التهابات پوستی
-حالت تهوع و استفراغ(استفراغ بیش از یک مرتبه)
-درد در ناحیه شکم
-اختلال در تنفس غیرطبیعی
-استشمام بوی”استون” از دهان
-سرگیجه و کاهش سطح هوشیاری
-در موارد حاد بیماری و در صورت عدم درمان بیمار با بی‌هوشی کامل و کماء مواجهه می‌شود.
-درد معده
-بروز اسهال بیش از پنج بار
-تنگی نفس
-دفع کتون(کتونوری)در ادرار در حد متوسط تا شدید
-احساس تشنگی زیاد و طولانی مدت
-تکرر در ادرار
-کاهش وزن بی‌دلیل
-درد در معده و حالت تهوع و استفراغ‌های طولانی مدت
-احساس بوی بد در داخل دهان

ويژگى‌هاى بالينى:
بى‌اشتهائي، تهوع، استفراغ، پلى‌اوري، تشنگى، تنفس کوسمال و بوى استون از تنفس همچنین کاهش حجم مى‌تواند به غشاهاى مخاطى خشک، تاکى‌کاردي، و هيپوتانسيون را منجر شود.

عوارض دیابت:
*اختلال در بینایی، کاهش دید و سپس نابینایی بیمار
*بیماری‌های قلبی- عروقی و حمله قلبی
*اختلالات کلیوی
*قطع عضو و آسیب‌های عصبی

عوارض عدم تزریق انسولین در بیماران مبتلا به کتواسیدوز دیابتی:
-افزایش قند خون
-تشکیل کتون‌ها در خون و در ادرار
-آسیب دیدن سلول‌ها که در مواردی حتی منجر به بروز بیماری‌های شدید و مرگ می‌شود.
-کتواسیدوز می‌تواند در سرماخوردگی، زکام و عفونت‌ها به سرعت ایجاد شود.

افراد درمعرض خطر ابتلا به کتواسیدوز دیابتی:
افراد سالمند، چاق و افرادی که سابقه این بیماری در خانواده‌شان وجود دارد، فشار خون بالا، سطح بالای”تری گلیسرید خون”، ابتلا به دیابت حاملگی، داشتن رژیم غذائی پرچربی، نوشیدن مشروبات الکلی و عدم تحرک بیشتر در معرض ابتلا به این نوع از دیابت قرار دارند.

تشخیص:
آزمایش کتون ادرار:
این آزمایش با استفاده از نوارهای مخصوص انجام می‌شود. بدین صورت که بیمار نوار را وارد ظرف ادرار گرفته شده خود می‌کند و بعد از گذشت چند ثانیه(معمولاً 15ثانیه) با تغییر رنگ نوار، از روی مقایسه آن با رنگ‌های استانداردی که در دیواره شیشه محتوی نوارها آورده شده، می‌تواند مقدار کتون ادرار خود را به صورت تقریبی(کم، متوسط و زیاد) ارزیابی کند.
نقایص آزمایش کتون ادرار در بیماران:
1)عدم اطلاع از زمان صحیح انجام آزمایش
2)عدم آشنایی با اقدامات ضروری که باید بعد از مثبت شدن نتیجه آزمایش انجام داد.
3)نداشتن نوار اندازه‌گیری کتون ادرار
موارد مورد استفاده از آزمایش کتون ادرار:
1-قند خون بالاتر از 250 میلی گرم
2-بروز هر یک از علائم هشدار دهنده کتواسیدوز دیابتی
3-در زمان بروز هر گونه کسالت و بیماری
رژیم غذایی:
تغذيه درماني در كنترل ديابت مهم‌ترين نقش را بر عهده دارد. هدف از تغذيه درماني در ديابت، حفظ مقدار قند خون در وضعیت طبيعي، بهبود سطح چربي‌هاي خون، كاهش فشار خون، درمان و جلوگيري از عوارض ديابت مانند بيماري‌هاي قلبي- عروقي، رتينوپاتي و نفروپاتي است.
رژیم غذایی در ديابت نوع 1:
غذا بايد در زمان معين و مطابق با اثر انسولين تزريقي مصرف شود. براي جلوگيري از بروز هايپوگلايسمي از حذف وعده‌هاي غذايي بايد پرهيز شود.
براي افرادي كه انسولين دريافت مي‌كنند، جلوگيري از افزايش وزن، مسأله مهمي است. انسولين درماني امكان اضافه وزن را افزايش مي‌دهد. انجام فعاليت فيزيكي منظم، بهترين راه براي جلوگيري از افزايش وزن ناشي از مصرف انسولين است.

رژیم غذایی در ديابت نوع 2:
محدوديت كالري و كاهش وزن به حد متوسط سبب كنترل قند خون، كاهش مقاومت به انسولين، بهبود”ديس ليپيدمي” و كاهش فشارخون مي‌شود.
-افزايش سطح ويتامين C پلاسما مي‌تواند با كاهش جذب گلوكز همراه باشد. در افرادي كه نوروپاتي خفيف تا متوسط دارند،”دوزفارماكولوژيك”ويتامين E موجب بهبود هدايت عصبي مي‌شود.
-مصرف سير در مقادير زياد باعث كاهش قند و چربي خون در افراد ديابتي مي‌شود.
-پتاسيم اغلب سبب كاهش فشارخون می‌گردد.
-انجام حرکات ورزشی می‌توانند موجب کاهش قند خون گردد. حرکات ورزشی در دراز مدت و به‌صورت شدید علاوه بر آن که می‌تواند موجب بروز کاهش قند خون شود. پس بنابرین در حالت توصیه شده هم توصیه نمی‌گردد.

رژیم غذایی در بیماران دیابتی:
*رساندن قند خون به سطح طبيعي
*حفظ سطح چربي‌هاي خون
*كاهش مشكلات خاص بيماران ديابتي
*داشتن وزن متعادل
*رساندن مواد مغذي به بدن
*تامين انرژي مورد نياز بدن جهت انجام فعاليت‌هاي روزانه

توصيه هاي تغذيه اي براي بيماران مبتلا به ديابت نوع اول
-داشتن یک برنامه غذایی منظم در طول روز
-مصرف مقادیر مناسب از كربوهيدرات‌ها
-محدود کردن مصرف مواد غذایی چرب
-کاهش مصرف شکر و قند و جای‌گزینی قندهای طبیعی مانند کشمش
-افزایش مصرف فیبر در وعده‌های غذایی روزانه مانند انواع ميوه و سبزي، حبوبات و غلات سبوس دار
-مصرف میوه‌های تازه
-مصرف لبنیات کم چرب
-نوشیدن 8 لیوان آب در طول روز

توصيه هاي تغذيه اي براي بيماران مبتلا به ديابت نوع دوم:
*مصرف میوه‌هایی نظیر سيب، پرتقال، ليمو، گريپ فروت، توت فرنگي، هويج و غلات سبوس دار
*افزایش تعداد وعده‌های غذایی
*در قبل از صرف غذای اصلی بهتر است از سالاد يا موادغذايي كم كالري مانند كاهو، كرفس، ژله بدون قند و سوپ‌هاي ساده استفاده كنيد.
*مصرف میوه‌های تازه را در طول روز افزایش دهید.
*از نوشيدني‌ها و دسرهاي بدون قند استفاده كنيد.
*از مصرف روغن ماهي و مكمل نياسين خودداري كنيد زيرا باعث افزايش قند خون مي‌شوند.
*کاهش میزان چربی در برنامه غذایی روزانه
*نوشیدن 8 لیوان آب در طول روز
*روزانه 8 ليوان آب بنوشيد.

پیشگیری:
*با کاهش وزن می‌توان احتمال ابتلا به دیابت نوع دوم را به میزان زیادی کاهش داد.
*ورزش روزانه و داشتن رژیم غذایی مناسب در پیشگیری از این بیماری بسیار موثر است.

اقدامات پیشگیری کننده:
•عدم کاهش یا قطع انسولین
•اجتناب از مصرف مواد غذایی حاوی قند زیاد
•تزریق انسولین حتی در موارد بیماری و یا فشارهای روحی شدید
•کنترل مداوم و دقیق قند خون
•سنجش کتون ادراری
•مصرف مایعات مناسب و کافی
•تغذیه صحیح در زمان بروز بیماری
کتواسیدوز دیابتی در اثر کمبود انسولين و افزايش نسبى”گلوکاگون” ايجاد می‌گردد. البته ممکن است به‌وسيله تجويز ناکافى انسولين، عفونت، پنوموني(التهاب ریه)، گاستروانتريت، انفارکسيون، جراحي و داروهایی نظیر(کوکائين) ایجاد می‌شود.

در شرایطی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر زمان که نتیجه آزمایش کتون ادرار متوسط یا زیاد باشد، بیمار باید به پزشک معالج مراجعه کند. اگر کتون موجود در ادرار در مراحل اولیه تشخیص داده نشود، اجسام کتونی در خون جمع شده و منجر به بروز کتواسیدوز دیابتی می‌شوند. این عارضه(کتواسیدوز دیابتی) از اورژانس‌های مهم پزشکی به شمار می‌رود. البته در مواقعی هم‌چون کاهش سطح انسولین خون، افزایش قند و کتون‌ها، اسیدی شدن خون و کاهش شدید مایعات بدن این بیماری برای فرد ایجاد می‌گردد که در صورت عدم درمان می تواند منجر به اغماء یا مرگ شود.
انسولین موجود در خون به گلوکز کمک می‌کند تا از جریان خون وارد سلول‌های بدن شده و در آن‌جا جهت تولید انرژی مصرف شود. در افراد سالم انسولین توسط پانکراس یا لوزالمعده به میزان مورد نیاز بدن ساخته شده و وارد جریان خون می‌شود ولی در بیماران دیابتی نوع یک، میزان ترشح انسولین کافی نبوده و لذا این افراد به تزریق روزانه انسولین نیاز دارند.
در صورتی که انسولین کافی در بدن موجود باشد، سلول‌ها تمام انرژی مورد نیازشان را از قند تامین می‌کنند ولی اگر انسولین کافی در خون وجود نداشته باشد، کبد مجبور به تهیه منبعی جدید برای تولید انرژی می‌شود.(‌لذا چربی‌ها به صورت کتون‌ها در آمده تا انرژی مورد نیاز بدن را تامین کنند.)
در بیماری کتواسیدوز دیابتی، کتون‌ها خواص شیمیایی خون را تغییر داده،
و در نتیجه عملکرد طبیعی بخش‌های مختلف بدن دچار مشکل می‌شود. به صورتی که خون حالت اسیدی پیدا کرده و منجر به ایجاد استفراغ و درد شکمی می‌شود که در صورت افزایش اسیدی شدن خون، کاهش فشار خون، اغماء و مرگ برای فرد ایجاد می‌گردد. از طرفی کتواسیدوز همیشه همراه با از دست دادن حجم قابل توجهی از مایعات بدن می‌باشد که در اثر افزایش سطح قند خون ایجاد می‌شود. عدم انسولین کافی برای انتقال گلوکز از جریان خون به سلول‌ها، منجر به تجمع قند در خون شده که در نهایت دفع شدن قند از ادرار را سبب می‌شود.
هنگام دفع شدن قند از ادرار،آب، نمک و پتاسیم هم دفع می‌شوند و در واقع بدن مقادیر زیادی از آب و املاح خود را از دست می‌دهد. اغلب بیماران به اندازه ادرار دفع شده، قادر به نوشیدن مایعات نمی‌باشند.
در بیماران دیابتی نوع 1، خطر بروز کتواسیدوز بسیار بالا است. در برخی موارد، کتواسیدوز دیابتی می‌تواند اولین علائم بالینی بیماری دیابت در فرد باشد. بیمارانی که تحت درمان با انسولین می‌باشند، ممکن است در اثر عدم تزریق انسولین و یا مقدار ناکافی آن، کتواسیدوز دیابتی ایجاد گردد.
ابتلاء به انواع عفونت‌ها از جمله عفونت‌های ادراری، تنفسی و جراحی یا انواع صدمات بدنی، وقوع سکته مغزی یا قلبی و یا هر بیماری جدی دیگر، می‌تواند به علت افزایش نیاز بدن به انسولین، باعث بروز کتواسیدوز دیابتی شود.

درمان:
اساس درمان بستری، تجویز مایعات وریدی فراوان و انسولین جهت تنظیم قند خون، اندازه گیری مکرر قند و الکترولیت‌های خون، اندازه‌گیری دقیق و منظم علائم حیاتی(درجه حرارت بدن، تعداد نبض، تعداد تنفس و فشار خون) و برون ده ادراری تا زمان طبیعی شدن آزمایشات خونی و نیز درمان مشکل زمینه‌ای می‌باشد. مصرف صحیح انسولین،کنترل قند خون، تغذیه مناسب و اندازه‌گیری قند خون با فواصل کمتر(3 تا 4 ساعت) در درمان این بیماری بسیار موثر است.
اغلب بیماران در صورت بالاتر از 250 بودن قندخون، نیاز به تنظیم و کنترل قند دارند و باید سعی کنند آن را در مقادیر طبیعی حفظ کنند. در صورت بیشتر بودن قند از 250، سنجش میزان کتون در ادرار با کمک نوارهای سنجش ادراری انجام گیرد که هر 3 تا 4 ساعت باید تکرار شود.

آیا درمان با انسولین به هنگام بیماری باید ادامه یابد؟
در هر نوع شرایطی بیمار دیابتی باید انسولین خود را تزریق کند چرا که عدم تزریق به‌موقع، عوارض جبران ناپذیری را برای بیمار به همراه دارد.
بیمار دیابتی به هنگام بیماری حتماً باید مایعات زیادی بنوشد.(مایعات بدون قند و کافئین) وحتی در صورتی که احساس ناراحتی در معده وجود دارد، می‌تواند هر چند دقیقه، مقادیر کمی از این مایعات را مصرف کند.

اشتراک گذاری مطلب

راهنما

در این سایت شما به اطلاعات متنوعی در رابطه با پرستاری، مهارتها و علوم مرتبط با آن و نیز مطالب مرتبط با ارتقاء سلامت و بهداشت دست خواهید یافت. سوالات و نیازهای پرستاری خود را با ما درمیان بگذارید.

درباره irannurse.ir admin :

3 + یازده =

معادله امنیتی را وارد کنید: * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است - طراحی شده توسط پارس تمز

با خرید از فروشگاه سایت ضمن دریافت فایل های متنوع آموزشی به جمع هزاران حامی سایت پرستاران توانمند ایران بپیوندید رد کردن