تغذیهداخلیفوریتهای پزشکی

کتواسیدوز دیابتی

کتواسیدوز دیابتی زمانی اتفاق می‌افتد که در بدن انسولین کافی برای بردن قند به داخل سلول‌ها جهت تبدیل به انرژی وجود نداشته باشد که این عمل باعث می شود قند خون به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کرده و سبب آزاد شدن کتون‌های سمی به داخل خون خواهد شد.

دیابت چیست؟
دیابت در واقع نوعی اختلال در فرآیند سوخت و ساز(متابولیسم) بدن است. بخش مهمی از رژیم غذائی روزانه، پس از هضم غذا به گلوکز تبدیل می‌شود. گلوکز یک نوع قند ساده است که در خون وجود دارد و منبع اصلی تامین انرژی در بدن محسوب می‌شود. پس از هضم غذا، گلوکز وارد جریان خون شده و سلول‌ها از این ماده برای تامین انرژی و رشد(تقسیم سلولی) استفاده می‌کنند. برای این که اغلب سلول‌ها قادر به جذب گلوکز خون باشند، به هورمونی به‌نام”انسولین” نیاز دارند. این هورمون در بدن توسط لوزالمعده(پانکراس) تولید می‌شود.(لوزالمعده غده نسبتاً بزرگی است که در پشت معده قرار دارد.) لوزالمعده هر زمان که نیاز باشد با ترشح مقدار کافی انسولین به داخل خون، به سلول‌ها این امکان را می‌دهد که قند خون را جذب کنند اما در افراد مبتلا به بیماری دیابت، لوزالمعده قادر به تولید انسولین نیست و یا مقدار انسولین کمی تولید می‌کند.

انواع دیابت:
۱)دیابت نوع اول
۲)دیابت نوع دوم
۳)دیابت حاملگی

دیابت نوع اول:
دیابت نوع اول یک نوع بیماری خود ایمنی تلقی می‌شود. در این نوع از دیابت، سیستم دفاعی بدن علیه قسمتی از بدن فعال می‌گردد. در دیابت نوع اول، سیستم ایمنی به سلول‌های بتای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله کرده و آن‌ها را از بین می‌برد. با از بین رفتن سلول‌های بتا، لوزالمعده دیگر قادر به تولید انسولین نیست، به همین علت شخص مبتلا به دیابت نوع اول باید هر روز مقداری انسولین دریافت کند تا زنده بماند.
برخی از علائم ابتلا به این بیماری عبارتند از: تشنگی مداوم، تکرر ادرار، گرسنگی مفرط، کاهش وزن، اختلال در بینائی و ضعف شدید
دیابت نوع اول، در صورت عدم تشخیص به موقع و عدم کنترل با تجویز روزانه انسولین، به”کتواسیدوز دیابتی” و در نهایت مرگ بیمار منجر می‌شود.

دیابت نوع دوم:
شایع‌ترین نوع دیابت، دیابت نوع دوم است.
عواملی نظیر افزایش سن، چاقی، عوامل ژنتیکی، سابقه وجود دیابت حاملگی، کم تحرکی و عوامل نژادی بر این بیماری تاثیر می‌گذارند.
در این نوع از دیابت، لوزالمعده قادر است انسولین کافی تولید کند ولی در مقابل آن بدن نمی‌تواند به نحو مطلوبی از این مقدار انسولین استفاده کند. برخی از علائم دیابت نوع ۲ عبارتند از: ضعف، حالت تهوع، ادرار مکرر، تشنگی، کاهش وزن، اختلال در دید و کاهش سرعت بهبود در زخم‌ها

دیابت حاملگی:
این نوع دیابت موقتی و خاص دوران بارداری می‌باشد. البته زنانی که در دوران بارداری به این نوع از دیابت مبتلا شده‌اند، شانس بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ نیز دارند.

کتواسیدوز چیست؟
کتواسیدوز زمانی اتفاق می‌افتد که در بدن انسولین کافی برای بردن قند به داخل سلول‌ها جهت تبدیل به انرژی وجود نداشته باشد. وقتی که سلول‌های بدن قادر نباشند قندی را که نیاز دارند از خون خارج کنند، قند خون به میزان قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند. این عمل سبب آزاد شدن کتون‌های سمی به داخل خون خواهد شد. این حالت وقتی رخ می‌دهد که گلوکز، قندی که معمولا در بدن به عنوان منبع انرژی مورد استفاده قرار می‌گیرد، در دسترس نیست و بدن به جای آن شروع به استفاده از چربی‌ها می‌کند.

کتواسیدوز دیابتی(DKA):
نوعی اختلال در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ و در موارد نادر نوع ۱ به شمار می‌رود. علائم این بیماری عبارتند از: ضعف مفرط، تشنگی، تکرر ادرار، بیمار در برخی از موارد بویی مانند آستون را در دهان خود حس می‌کند.،استفراغ، درد در ناحیه شکمی، گیجی و حتی بیهوشی

علل:
کتواسیدوز دیابتی بر اثر بالا رفتن سطح گلوکز در خون، افزایش سطح کتون‌ها در خون و کاهش PH خون(اسیدی شدن) ایجاد می‌گردد.
هنگامی که سطح”انسولین” خون پائین باشد، کبد از طریق متابولیسم چربی‌ها یک نوع سوخت به نام”کتون” تولید را می‌کند. کتون‌ها قادرند به جای گلوکز در مغز و نورون‌ها مورد استفاده قرار گیرند.
در کتواسیدوز سطح گلوکز خون به‌علت عدم ترشح انسولین افزایش می‌یابد. این امر غلظت خون را بالا برده و در نهایت موجب می‌شود تا گلوکز اضافی از طریق ادرار دفع شود. از طرف دیگر به‌علت افزایش سطح کتون‌ها در خون، سطح PH خون کاهش می‌یابد. اگر PH خون به زیر ۸ برسد، می‌تواند باعث تخریب ساختار پروتئین‌ها و آنزیم‌ها شود. کتواسیدوز دیابتی عامل عمده مرگ و میر در افراد مبتلا به دیابت نوع اول است.
در مواقعی که هیچ انسولینی از بدن ترشح نمی‌شود، در اثر شکسته شدن بیش از اندازه ذخایر چربی، مقدار اسیدهای چرب خون به‌طور غیر طبیعی افزایش می‌یابد. این اسیدهای چرب اضافی در کبد به(اجسام کتون) از جمله (استون) تبدیل می‌شوند. تجمع اجسام کتونی در بدن منجر به وضعیتی می‌شود که به (کتواسیدوز دیابتی) معروف است. در این حالت علاوه بر خون در ادرار نیز اجسام کتونی دیده می‌شود.

علل شایع:
•ابتلا به یک بیماری عفونی حاد
•هرگونه استرس شدید مثل جراحی یا انواع صدمات بدنی
•قطع انسولین مصرفی یا ناکافی بودن آن
•وقوع سکته قلبی ،مغزی و یا هر بیماری جدی دیگر

دلایل عمده ایجادکننده کتواسیدوز دیابتی:
۱)کسالت و بیماری:
در زمانی که فرد بیمار است، سطح قند خون بالا می‌رود و بدن به تزریق انسولین نیاز پیدا می‌کند. اگر در دیابت نوع ۱(در زمان بیماری) مقدار کافی انسولین به بیمار تزریق نشود، احتمال بروز کتواسیدوز دیابتی در بیمار افزایش می‌یابد.
۲)کمبود انسولین در بدن:
این مساله می‌تواند ناشی از عدم به‌موقع تزریق انسولین و یا فراموش کردن دفعات تزریق صورت گیرد.

علائم هشداردهنده کتواسیدوز دیابتی:
-احساس خستگی و تشنگی دائم
-خشکی پوست و در موارد شدید التهابات پوستی
-حالت تهوع و استفراغ(استفراغ بیش از یک مرتبه)
-درد در ناحیه شکم
-اختلال در تنفس غیرطبیعی
-استشمام بوی”استون” از دهان
-سرگیجه و کاهش سطح هوشیاری
-در موارد حاد بیماری و در صورت عدم درمان بیمار با بی‌هوشی کامل و کماء مواجهه می‌شود.
-درد معده
-بروز اسهال بیش از پنج بار
-تنگی نفس
-دفع کتون(کتونوری)در ادرار در حد متوسط تا شدید
-احساس تشنگی زیاد و طولانی مدت
-تکرر در ادرار
-کاهش وزن بی‌دلیل
-درد در معده و حالت تهوع و استفراغ‌های طولانی مدت
-احساس بوی بد در داخل دهان

ویژگى‌هاى بالینى:
بى‌اشتهائی، تهوع، استفراغ، پلى‌اوری، تشنگى، تنفس کوسمال و بوى استون از تنفس همچنین کاهش حجم مى‌تواند به غشاهاى مخاطى خشک، تاکى‌کاردی، و هیپوتانسیون را منجر شود.

عوارض دیابت:
*اختلال در بینایی، کاهش دید و سپس نابینایی بیمار
*بیماری‌های قلبی- عروقی و حمله قلبی
*اختلالات کلیوی
*قطع عضو و آسیب‌های عصبی

عوارض عدم تزریق انسولین در بیماران مبتلا به کتواسیدوز دیابتی:
-افزایش قند خون
-تشکیل کتون‌ها در خون و در ادرار
-آسیب دیدن سلول‌ها که در مواردی حتی منجر به بروز بیماری‌های شدید و مرگ می‌شود.
-کتواسیدوز می‌تواند در سرماخوردگی، زکام و عفونت‌ها به سرعت ایجاد شود.

افراد درمعرض خطر ابتلا به کتواسیدوز دیابتی:
افراد سالمند، چاق و افرادی که سابقه این بیماری در خانواده‌شان وجود دارد، فشار خون بالا، سطح بالای”تری گلیسرید خون”، ابتلا به دیابت حاملگی، داشتن رژیم غذائی پرچربی، نوشیدن مشروبات الکلی و عدم تحرک بیشتر در معرض ابتلا به این نوع از دیابت قرار دارند.

تشخیص:
آزمایش کتون ادرار:
این آزمایش با استفاده از نوارهای مخصوص انجام می‌شود. بدین صورت که بیمار نوار را وارد ظرف ادرار گرفته شده خود می‌کند و بعد از گذشت چند ثانیه(معمولاً ۱۵ثانیه) با تغییر رنگ نوار، از روی مقایسه آن با رنگ‌های استانداردی که در دیواره شیشه محتوی نوارها آورده شده، می‌تواند مقدار کتون ادرار خود را به صورت تقریبی(کم، متوسط و زیاد) ارزیابی کند.
نقایص آزمایش کتون ادرار در بیماران:
۱)عدم اطلاع از زمان صحیح انجام آزمایش
۲)عدم آشنایی با اقدامات ضروری که باید بعد از مثبت شدن نتیجه آزمایش انجام داد.
۳)نداشتن نوار اندازه‌گیری کتون ادرار
موارد مورد استفاده از آزمایش کتون ادرار:
۱-قند خون بالاتر از ۲۵۰ میلی گرم
۲-بروز هر یک از علائم هشدار دهنده کتواسیدوز دیابتی
۳-در زمان بروز هر گونه کسالت و بیماری
رژیم غذایی:
تغذیه درمانی در کنترل دیابت مهم‌ترین نقش را بر عهده دارد. هدف از تغذیه درمانی در دیابت، حفظ مقدار قند خون در وضعیت طبیعی، بهبود سطح چربی‌های خون، کاهش فشار خون، درمان و جلوگیری از عوارض دیابت مانند بیماری‌های قلبی- عروقی، رتینوپاتی و نفروپاتی است.
رژیم غذایی در دیابت نوع ۱:
غذا باید در زمان معین و مطابق با اثر انسولین تزریقی مصرف شود. برای جلوگیری از بروز هایپوگلایسمی از حذف وعده‌های غذایی باید پرهیز شود.
برای افرادی که انسولین دریافت می‌کنند، جلوگیری از افزایش وزن، مسأله مهمی است. انسولین درمانی امکان اضافه وزن را افزایش می‌دهد. انجام فعالیت فیزیکی منظم، بهترین راه برای جلوگیری از افزایش وزن ناشی از مصرف انسولین است.

رژیم غذایی در دیابت نوع ۲:
محدودیت کالری و کاهش وزن به حد متوسط سبب کنترل قند خون، کاهش مقاومت به انسولین، بهبود”دیس لیپیدمی” و کاهش فشارخون می‌شود.
-افزایش سطح ویتامین C پلاسما می‌تواند با کاهش جذب گلوکز همراه باشد. در افرادی که نوروپاتی خفیف تا متوسط دارند،”دوزفارماکولوژیک”ویتامین E موجب بهبود هدایت عصبی می‌شود.
-مصرف سیر در مقادیر زیاد باعث کاهش قند و چربی خون در افراد دیابتی می‌شود.
-پتاسیم اغلب سبب کاهش فشارخون می‌گردد.
-انجام حرکات ورزشی می‌توانند موجب کاهش قند خون گردد. حرکات ورزشی در دراز مدت و به‌صورت شدید علاوه بر آن که می‌تواند موجب بروز کاهش قند خون شود. پس بنابرین در حالت توصیه شده هم توصیه نمی‌گردد.

رژیم غذایی در بیماران دیابتی:
*رساندن قند خون به سطح طبیعی
*حفظ سطح چربی‌های خون
*کاهش مشکلات خاص بیماران دیابتی
*داشتن وزن متعادل
*رساندن مواد مغذی به بدن
*تامین انرژی مورد نیاز بدن جهت انجام فعالیت‌های روزانه

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع اول
-داشتن یک برنامه غذایی منظم در طول روز
-مصرف مقادیر مناسب از کربوهیدرات‌ها
-محدود کردن مصرف مواد غذایی چرب
-کاهش مصرف شکر و قند و جای‌گزینی قندهای طبیعی مانند کشمش
-افزایش مصرف فیبر در وعده‌های غذایی روزانه مانند انواع میوه و سبزی، حبوبات و غلات سبوس دار
-مصرف میوه‌های تازه
-مصرف لبنیات کم چرب
-نوشیدن ۸ لیوان آب در طول روز

توصیه های تغذیه ای برای بیماران مبتلا به دیابت نوع دوم:
*مصرف میوه‌هایی نظیر سیب، پرتقال، لیمو، گریپ فروت، توت فرنگی، هویج و غلات سبوس دار
*افزایش تعداد وعده‌های غذایی
*در قبل از صرف غذای اصلی بهتر است از سالاد یا موادغذایی کم کالری مانند کاهو، کرفس، ژله بدون قند و سوپ‌های ساده استفاده کنید.
*مصرف میوه‌های تازه را در طول روز افزایش دهید.
*از نوشیدنی‌ها و دسرهای بدون قند استفاده کنید.
*از مصرف روغن ماهی و مکمل نیاسین خودداری کنید زیرا باعث افزایش قند خون می‌شوند.
*کاهش میزان چربی در برنامه غذایی روزانه
*نوشیدن ۸ لیوان آب در طول روز
*روزانه ۸ لیوان آب بنوشید.

پیشگیری:
*با کاهش وزن می‌توان احتمال ابتلا به دیابت نوع دوم را به میزان زیادی کاهش داد.
*ورزش روزانه و داشتن رژیم غذایی مناسب در پیشگیری از این بیماری بسیار موثر است.

اقدامات پیشگیری کننده:
•عدم کاهش یا قطع انسولین
•اجتناب از مصرف مواد غذایی حاوی قند زیاد
•تزریق انسولین حتی در موارد بیماری و یا فشارهای روحی شدید
•کنترل مداوم و دقیق قند خون
•سنجش کتون ادراری
•مصرف مایعات مناسب و کافی
•تغذیه صحیح در زمان بروز بیماری
کتواسیدوز دیابتی در اثر کمبود انسولین و افزایش نسبى”گلوکاگون” ایجاد می‌گردد. البته ممکن است به‌وسیله تجویز ناکافى انسولین، عفونت، پنومونی(التهاب ریه)، گاستروانتریت، انفارکسیون، جراحی و داروهایی نظیر(کوکائین) ایجاد می‌شود.

در شرایطی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر زمان که نتیجه آزمایش کتون ادرار متوسط یا زیاد باشد، بیمار باید به پزشک معالج مراجعه کند. اگر کتون موجود در ادرار در مراحل اولیه تشخیص داده نشود، اجسام کتونی در خون جمع شده و منجر به بروز کتواسیدوز دیابتی می‌شوند. این عارضه(کتواسیدوز دیابتی) از اورژانس‌های مهم پزشکی به شمار می‌رود. البته در مواقعی هم‌چون کاهش سطح انسولین خون، افزایش قند و کتون‌ها، اسیدی شدن خون و کاهش شدید مایعات بدن این بیماری برای فرد ایجاد می‌گردد که در صورت عدم درمان می تواند منجر به اغماء یا مرگ شود.
انسولین موجود در خون به گلوکز کمک می‌کند تا از جریان خون وارد سلول‌های بدن شده و در آن‌جا جهت تولید انرژی مصرف شود. در افراد سالم انسولین توسط پانکراس یا لوزالمعده به میزان مورد نیاز بدن ساخته شده و وارد جریان خون می‌شود ولی در بیماران دیابتی نوع یک، میزان ترشح انسولین کافی نبوده و لذا این افراد به تزریق روزانه انسولین نیاز دارند.
در صورتی که انسولین کافی در بدن موجود باشد، سلول‌ها تمام انرژی مورد نیازشان را از قند تامین می‌کنند ولی اگر انسولین کافی در خون وجود نداشته باشد، کبد مجبور به تهیه منبعی جدید برای تولید انرژی می‌شود.(‌لذا چربی‌ها به صورت کتون‌ها در آمده تا انرژی مورد نیاز بدن را تامین کنند.)
در بیماری کتواسیدوز دیابتی، کتون‌ها خواص شیمیایی خون را تغییر داده،
و در نتیجه عملکرد طبیعی بخش‌های مختلف بدن دچار مشکل می‌شود. به صورتی که خون حالت اسیدی پیدا کرده و منجر به ایجاد استفراغ و درد شکمی می‌شود که در صورت افزایش اسیدی شدن خون، کاهش فشار خون، اغماء و مرگ برای فرد ایجاد می‌گردد. از طرفی کتواسیدوز همیشه همراه با از دست دادن حجم قابل توجهی از مایعات بدن می‌باشد که در اثر افزایش سطح قند خون ایجاد می‌شود. عدم انسولین کافی برای انتقال گلوکز از جریان خون به سلول‌ها، منجر به تجمع قند در خون شده که در نهایت دفع شدن قند از ادرار را سبب می‌شود.
هنگام دفع شدن قند از ادرار،آب، نمک و پتاسیم هم دفع می‌شوند و در واقع بدن مقادیر زیادی از آب و املاح خود را از دست می‌دهد. اغلب بیماران به اندازه ادرار دفع شده، قادر به نوشیدن مایعات نمی‌باشند.
در بیماران دیابتی نوع ۱، خطر بروز کتواسیدوز بسیار بالا است. در برخی موارد، کتواسیدوز دیابتی می‌تواند اولین علائم بالینی بیماری دیابت در فرد باشد. بیمارانی که تحت درمان با انسولین می‌باشند، ممکن است در اثر عدم تزریق انسولین و یا مقدار ناکافی آن، کتواسیدوز دیابتی ایجاد گردد.
ابتلاء به انواع عفونت‌ها از جمله عفونت‌های ادراری، تنفسی و جراحی یا انواع صدمات بدنی، وقوع سکته مغزی یا قلبی و یا هر بیماری جدی دیگر، می‌تواند به علت افزایش نیاز بدن به انسولین، باعث بروز کتواسیدوز دیابتی شود.

درمان:
اساس درمان بستری، تجویز مایعات وریدی فراوان و انسولین جهت تنظیم قند خون، اندازه گیری مکرر قند و الکترولیت‌های خون، اندازه‌گیری دقیق و منظم علائم حیاتی(درجه حرارت بدن، تعداد نبض، تعداد تنفس و فشار خون) و برون ده ادراری تا زمان طبیعی شدن آزمایشات خونی و نیز درمان مشکل زمینه‌ای می‌باشد. مصرف صحیح انسولین،کنترل قند خون، تغذیه مناسب و اندازه‌گیری قند خون با فواصل کمتر(۳ تا ۴ ساعت) در درمان این بیماری بسیار موثر است.
اغلب بیماران در صورت بالاتر از ۲۵۰ بودن قندخون، نیاز به تنظیم و کنترل قند دارند و باید سعی کنند آن را در مقادیر طبیعی حفظ کنند. در صورت بیشتر بودن قند از ۲۵۰، سنجش میزان کتون در ادرار با کمک نوارهای سنجش ادراری انجام گیرد که هر ۳ تا ۴ ساعت باید تکرار شود.

آیا درمان با انسولین به هنگام بیماری باید ادامه یابد؟
در هر نوع شرایطی بیمار دیابتی باید انسولین خود را تزریق کند چرا که عدم تزریق به‌موقع، عوارض جبران ناپذیری را برای بیمار به همراه دارد.
بیمار دیابتی به هنگام بیماری حتماً باید مایعات زیادی بنوشد.(مایعات بدون قند و کافئین) وحتی در صورتی که احساس ناراحتی در معده وجود دارد، می‌تواند هر چند دقیقه، مقادیر کمی از این مایعات را مصرف کند.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن