اتاق عملجراحیداخلیفوریتهای پزشکیمامائیمجموعه های آموزشیهوشبریويژه

هموویژیلانس و مراقبتهای پرستاری در ترانسفوزیون خون

تعریف هموویژیلانس:

همو به معنای خون و ویژیلانس به معنای مراقبت است  و ترکیب مراقبت از خون به عنوان برگردان هموویژیلانس بکار می رود و به فعالیت هایی اطلاق می شود که در کل زنجیره انتقال خون از زمان جمع آوری خون تا زمان تزریق آن به گیرنده ) به منظور جمع آوری و ارزیابی اطلاعات مربوط به وقوع عوارض ناخواسته احتمالی ناشی از تزریق خون و فرآورده های آن در افراد گیرنده انجام شده تا در صورت امکان مانع از بروز مجدد آنها شود. در واقع هموویژیلانس به معنای مراقبت از دریافت کنندگان خون و فرآورده های خونی در مقابل عوارض ناخواسته ناشی از انتقال خون است .

ترانسفوزیون خون
ترانسفوزیون خون

هموویژیلانس یک سیستم نظارت کشوری بر سلامت خون و فرآورده های آن در تمام مراحل در زنجیره انتقال خون یعنی از زمان خونگیری از اهدا کنندگان تا پیگیری دریافت کنندگان خون و فرآورده ها گردآوری و تجزیه و تحلیل داده های مربوط به اثرات ناخواسته انتقال خون و اعلام خطر به منظور تصحیح و اقدامات لازم برای جلوگیری از وقوع مجدد آن هاست هم چنین ضرورت قابل ردیابی بودن خون و فرآورده ها از اهدا کننده تا دریافت کننده در بیمارستان های دولتی ، خصوصی و مراکز انتقال خون توصیه شده است .

تاریخچه هموویژیلانس :

در ایران هیچگونه سیستم سازمان یافته ای در این خصوص وجود نداشته است به همین علت اطلاعات و آمار دقیقی درباره میزان وقوع ترانسفوزیون و میزان بروز رویدادها و واکنش های ناخواسته ناشی از انتقال خون وجود ندارد . هرچند با تصویب آیین نامه کمیته های بیمارستانی پیشرفت هایی در برخی از بیمارستان ها حاصل شد ولی تا به حال گزارش عوارض ناشی از تزریق خون به درستی انجام نشد و هنوز مشکلات زیادی در این خصوص در بیمارستانها موجود است و همچنان نیاز به یک سامانه مناسب برای ردیابی تزریق خون و گزارش عوارض احتمالی وجود دارد . اجرای فرآیندها جهت بستر سازی استقرار این سیستم از ابتدای سال ۱۳۸۷ در کشور آغاز شد .

اهداف اجرای نظام هموویژیلانس :

۱-     گزارش عوارض ناشی از تزریق به صورت سیستماتیک و جمع آوری در یک واحد

۲-   گردآوری و تجزیه و تحلیل داده های مربوط به اثرات ناخواسته انتقال خون و اعلام خطر به منظور تصحیح و اخذ اقدامات اصلاحی لازم برای جلوگیری از وقوع مجدد آنها .

۳-     مستندسازی موارد تزریق خون در یک بیمارستان و بررسی مقایسه ای آن در سال های متوالی

۴-     هدایت و ارتقای تزریق خون در بیمارستان ها

۵-   ارتقاء سلامت بیماران به دلیل افزایش آگاهی پرستاران و پزشکان در رابطه با نحوه تزریق استاندارد خون و در واقع : یادگیری از اشتباهات ←رفع علل ریشه ای اشتباه به منظور جلوگیری از تکرار مجدد آنها

۶-   استفاده از یک فرم استاندارد درتمام مراکز درمانی جهت درخواست خون و فرآورده های خونی که منجر به تجویز صحیح و جلوگیری از مصرف نابجای فرآورده و به عبارت بهتر مصرف بهینه خون می شود .

۷-   تهیه دستورالعمل های مرتبط با استانداردهای تزریق خون در سطح بیمارستان و یا در سطح کشور به منظور آموزش مداوم  و علمی پرستاران و پزشکان درگیر در امر تزریق خون

اهمیت هموویژیلانس:

تلاش در جهت شناخت و حذف این عوارض مرتبط با تزریق خون و اصلاح علل آن ها سبب کاهش میزان مرگ، عفونت ها و کاهش میزان ناتوانی شده و از طرف دیگر سبب افزایش خدمت رسانی به بیمارستان ها ، افزایش رضایتمندی بیماران ، بهبود خروجی بیمارستان ها و در نهایت ارتقاء سلامت جامعه می شود .

موثربودن سیستم هموویژیلانس بستگی دارد به :

شناسایی و تشخیص عوارض + مستندسازی و گزارش آنها و گزارش تمام عوارض مرتبط با تزریق خون و تجزیه و تحلیل عوارض و اخذ اقدامات اصلاحی مناسب به جهت پیشگیری از وقوع مجدد آنها

و یادمان باشد که

اشتباهات قابل بخششند اما نادیده انگاشتن آنها هرگز

نحوه اجرای هموویژیلانس:

ابتدا قبل از دادن آموزش های لازم ، چک لیست جهت ارزیابی وضعیت تزریق خون در چند بخش پر مصرف بیمارستان تکمیل می شود . سپس پس از انجام آموز ش های مربوطه این چک لیست مجدداً در همان بخش ها جهت بررسی اثر بخش بودن آموزش ها تکمیل می شود . حتی الامکان سعی می شود کل پرستاران دخیل در امر تزریق خون و پزشکانی که به صورت ثابت در سه شیفت کاری صبح ، عصر و شب در بیمارستان حضور ثابت دارند ، آموزش های لازم را دریافت نمایند تا در مواقع بروز عوارض حاد مرتبط با تزریق خون ، بتوانند آن عارضه را مدیریت نموده و در عین حال رابط آن بیمارستان و دفتر هموویژیلانس ستاد مرکزی انتقال خون باشند . جهت یکنواخت بودن آموزش های داده شده ، از اسلایدهایی که برای گروه هدف پزشکان و پرستاران تهیه شده استفاده می شود . پس از گروه های هدف در دو مرحله یکبار بلافاصله قبل از دادن آموزش ها و نوبت دوم بعد از اتمام آموزش ها ( جهت بررسی اثربخش بودن دوره آموزشی) آزمون به عمل آمده و به کسانیکه این دوره را با موفقیت گذرانده اند ، گواهی از سوی سازمان اعطا می شود در این خصوص دو بخش ایمونوهماتولوژی سازمان انتقال خون ایران ، آموزش های عملی لازم نیز به پرسنل بانک خون بیمارستان ها داده شده و به کسانیکه این دوره را با موفقیت گذرانده اند گواهی از سوی سازمان اعطا می شود .

در مرحله بعدی فرم ها توسط پرستاران و پزشکان آموزش دیده تکمیل می شود و از این میان توسط پزشک هموویژیلانس ، تنها فرم ثبت عوارض ، جهت بررسی به دفتر هموویژیلانس ستاد مرکزی ارسال می شود .

در طی استقرار سیستم هموویژیلانس ارزیابی و پایش توسط همکاران بخش های هموویژیلانس به خصوص در ماه اول استقرار با فواصل ۱۲-۱۰ بار نظارت در ماه و سپس در ماه های بعدی با فواصل بیشتر انجام می شود . طبق الگوریتم اجرایی سیستم هموویژیلانس در بیمارستان ها ، عوارض گزارش شده توسط پزشکان هموویژیلانس ( پزشکان آموزش دیده ) از تمامی مراکز درمانی در استان های مرتبط در جلسات مربوطه بررسی و تحلیل شده و برای آن ها با توجه به ماهیت عارضه ، اقدامات اصلاحی یا پیشگیرانه مناسب اتخاذ شده و بر حسب مورد به آن مرکز یا کل مراکز درمانی اعلام می شود .(learn&share) قابل ذکر است که جهت اجرای نظام پروتکل آن که به شرح فوق و خلاصه گفته شده است هر مرکز نیز موظف است پزشک ارشد هموویژیلانس و پزشک هموویژیلانس را معرفی کند و به پزشکان منتخب این وظیفه ابلاغ گردد .

پزشکان هموویژیلانس :

در هر بیمارستان و بخش مستقل باید پزشک مسئول هموویژیلانس که ترجیحاً از رشته های مرتبط باشد انتخاب و مسئولیت آن را بعهده گیرد.

فرم های هموویژیلانس:

 بدنبال اجرای نظام فرم هایی جایگزین فرم های قبلی می گردد و هر فرآورده فرم مخصوص و جداگانه ای دارد که شامل :

۱- فرم مخصوص درخواست خون و فرآورده های خون به رنگ سبز و صورتی که در دو نسخه پر می شود بررسی می شود و هر دو نسخه به بانک خون ارسال می شود و نسخه صورتی در بانک خون باقی مانده و نسخه اصلی فرم جهت نگهداری در پرونده بیمار مجدداً به بخش ارسال می گردد .

۲- فرم درخواست خون و فرآورده خونی به طور اورژانس ( تهیه کمتر از ۳۰ دقیقه) که توسط پزشک حتماً پر می شود و در ۲ نسخه تکمیل می شود و پس از ارسال به بانک خون و ثبت درخواست تکمیل قسمت مربوط توسط بانک خون نسخه صورتی در بانک خون باقی مانده و نسخه اصلی جهت نگهداری مجدداً به بخش ارسال می گردد .

۳- فرم درخواست پلاکت فرزیس که به رنگ بنفش و در ۲ نسخه تکمیل می شود پس از ارسال هر دو نسخه به بانک خون و ثبت درخواست و تکمیل قسمت مربوط توسط بانک خون نسخه صورتی رنگ در بانک خون باقی مانده و نسخه اصلی فرم جهت نگهداری در پرونده مجدداً به بخش ارسال می گردد .

۴- فرم نظارت بر تزریق خون کامل و فرآورده های گلبول قرمز نیز در دو نسخه و توسط پزشک و پرستار تکمیل می شود و نسخه اصلی در پرونده بیمار نگهداری و نسخه صورتی رنگ به بانک خون برگردانده می شود که باید به طور دقیق و خوانا و صحیح پر شود . ( سه نسخه بود ، دو نسخه گردد )

۵- فرم نظارت بر تزریق پلاسمای تازه منجمد (FFP) پلاکت و کرایو که مانند فرم قبلی ، نیز باید پرو ضمیمه شود .

۶- فرم گزارش عوارض ناخواسته احتمالی بعد از تزریق خون و فرآورده که قسمت های مربوط به تکمیل توسط پزشک هموویژیلانس و تکمیل توسط پرستار و دفتر هموویژیلانس مرکزی ( استانی) که معمولاً انتقال خون در مرکز می باشد . حداکثر ظرف ۴۸ ساعت پس از وقوع عارضه باید به تهران فاکس شود و اصل فرم را تا زمان تحویل آن به پایگاه انتقال خون در دفتر پرستاری و کپی آن در پرونده بیمار نگهداری شود .

آشنایی با انواع فرآورده های خونی و نحوه نگهداری و اندیکاسیون ها و علائم اختصاری :

خون اگر به طور مناسب به کار رود حیات بخش است اما شواهد نشان می دهند که خون و فرآورده های آن اغلب به طور نامناسب مورد استفاده قرار می گیرند  اندیکاسیون های بالینی تجویز فرآورده های خونی متفاوت است . شرایط بالینی بیماران تعیین می کند که تجویز کدام عنصر خونی اندیکاسیون دارد . پرستار باید تشخیص دهد که در شرایط گوناگون ، بیمار به کدام فرآورده خونی نیاز دارد . قابل ذکر است بیمارانی که نیاز به بیش از یک واحد خون دارند برای تزریق هر واحد نیاز به تهیه نمونه جدید خون جهت کراس مچ می باشد .

انواع فرآورده خونی و موارد کاربرد بالینی :

۱-     خون کامل : (whole Blood)

خون کامل حاوی ۴۵۰ میلی لیتر خون به اضافه ۶۳ میلی لیتر ماده نکهدارنده (CPDA-1) می باشد . هماتوکریت آن به طور متوسط ۴۰% است و در حرارات ۶-۱ درجه نگهداری و تا ۳۵ روز قابل مصرف می باشد تزریق خون کامل همگروه از نظر سیستم Rh , ABO با گیرنده الزامیست .

در فرد بالغ مصرف یک واحد آن هموگلوبین را ۱g/dl و هماتوکریت را ۴-۳% افزایش می دهند .

اندیکاسیون های مصرف خون کامل :

  1. massive transfution جایگزینی بیش از یک حجم خون یا بیش از ۵-۴ لیتر در طی ۲۴ ساعت
  2. تعویض خونFution Exchange trans
  3. عمل بای پس قلبی ریوی

      موارد کنترا اندیکاسیون خون کامل :

۱-     نارسایی احتقانی قلب

۲-     آنمی مزمن

گلبول قرمز متراکم

حجم هر واحد تقریباً ۲۵۰ml است هماتوکریت گلبول قرمز ۶۵ تا ۸۰ درصد می باشد مدت نگهداری در درجه حرارت ۶-۱ درجه تا ۳۵ روز با ماده ضد انعقاد است .

سرعت تزریق در بالغین ۳۰۰-۱۵۰ میلی لیتر در ساعت و در بچه ها ۵-۲ میلی لیتر به ازای هر کیلو گرم در ساعت است .

تزریق RBC همگروه و یا سازگار از نظر سیستم ABO با پلاسمای گیرنده الزامیست.

در فرد بالغ ملزم یک واحد از آن هموگلوبین را ۱gr/dl و هماتوکریت را ۴-۳ درصد افزایش می دهد .

اندیکاسیون های مهم تزریق RBC

  • آنمی علامتدار در یک بیمار با حجم خون طبیعی و علائمی مانند نارسایی احتقانی قلب ، آنژین و …)
  • از دست دادن حاد خون بیشتر از ۸۵ % حجم خون تخمین زده شده Acu te Blood loss >15%
  • Hb<9 قبل از عمل جراحی و انتظار از دست دادن بیش از ۵۰۰cc خون در عمل جراحی
  • Hb<7 در یک بیمار بدحال و بحرانی
  • Hb<8 در بیمار مبتلا به سندرم حاد عروقی کرونر
  • Hb<10 همراه با خونریزی ناشی از اورمی یا ترومبوسیستوپنی

سایر فرآورده های گلبول قرمز :

۱-     گلبول قرمز شسته شده

۲-     گلبول قرمز کم لوکوسیت

۳-     گلبول قرمز اشعه داده شده

۴-     گلبول قرمز منجمد شده

گلبول قرمز شسته شده :washed – packed Red Blood cells (W-PRBCS)

RBC متراکم را با استفاده از ۲-۱ لیتر نرمال سالین شستشو می دهند . هدف از این کار کاهش واکنش های آلرژیک شدید است از این فرآورده در پورپورای پس از تزریق خون استفاده می شود در بیماران تالاسمی هم استفاده می شود در این فرآورده حدود ۲۰% RBC و ۸۵% از WBC و ۹۹% پلاسمای اولیه کاهش می یابد . حجم نهایی حدود ۳۰۰ میلی لیتر . این فرآورده بعد از شستشو ظرف مدت h  ۲۴باید تزریق شود .

پلاکت متراکم :

هر واحد پلاکت ۴۵/۶۰cc از پلاسما تهیه می کنند و ۵-۳ روز قابل نگهداری است و عمر کوتاهی دارد موارد استفاده در کاهش پلاکت می باشد.

پلاسمای تازه منجمد : (Fresh Frozen Plasma or FFP)

به پلاسمایی میگویند که حداکثر طی ۸-۶ ساعت پس از جمع آوری خون کامل از آن جدا و سریعاً منجد شود .

در صورت نگهداری در ۱۸- درجه تا یکسال و در ۶۵- درجه تا ۲ سال قابل استفاده می باشد

کاربرد : کمبود فاکتورهای انعقادی در DIC ، برگشت سریع اثر وارفارین – در درمان ITP

کنتراندیکاسیون FFP : به عنوان افزایش دهنده حجم – به عنوان منبع تغذیه – کمبود یا نقص سیستم ایمنی – التیام زخم .

کرایو پرسیپیتیت cryo precipitate

حجم این فرآورده ۱۰-۲۰cc در دمای ۱۸- درجه سانتیگراد تایکسال و پس از آب شدن حداکثر تا ۶ ساعت باید مصرف شود تهیه شده از پلاسمای نیمه منجمد

موارد استفاده : کمبود فیبرینوژن – بیماران فون ویلبراند – کمبود فاکتور ۸ ، خونریزی در بیماران اورمیک

مطلع کردن بیمار : توضیح اهداف درمانی تزریق خون به بیمار و خویشاوندان وی کفته شود . برای تعیین هویت هر بیمار شماره پرونده از اهمیت ویژه ای برخوردار است . این شماره باید بر روی لوله های نمونه و فرم درخواست خون و پرونده ثبت شود .

یخچال خون :

خون کامل ، گلبولهای قرمز و پلاسمای تازه منجمد که از انجماد خارج شده بعد از ارسال از بانک خون باید ظرف مدت ۳۰ دقیقه تزریق شوند . در صورتی که ترانسفوزیون انجام نشود باید آنها را در دمای ۲ تا ۶ درجه سانتی گراد نگهداری نمود. یخچالهای خون باید منحصراً خاص ذخیره سازی خون باشند .

نحوه تزریق فرآورده های خون :

هر بیمارستان باید از روش عملیاتی استاندارد مکتوبی جهت تزریق فرآورده ها و عناصر خونی به ویژه در شناسایی بیمار ، کیسه خون و مستندات مربوط به آن استفاده کند .

برچسب سازگاری : ۱- شامل اطلاعات ۲- شماره سریال ۳- نام و نام خانوادگی بیمار ۴- شماره پرونده بیمار ۵- نام بخش بستری ۶- گروه ABO و Rh بیمار ۷- گروه خونی کیسه خون ۸- تاریخ انقضاء کیسه خون ۹- تاریخ آزمایش سازگاری .

کنترل کیسه خون :

قبل از ارسال از بانک خون در هنگام تحویل و ورود به بخش یا اتاق عمل قبل از تزریق در موارد زیر نباید از واحد خون جهت تزریق استفاده نمود . در صورتی که واحد خون بیش از ۳۰ دقیقه خارج از یخچال قرار گیرد ، آثار و علائم نشت یا باز شدن کیسه خون مشاهده شود و یا رنگ پلاسما صورتی یا قرمز باشد .

کنترل هویت بیمار و فرآورده های خونی قبل از تزریق :

برای بار آخر هویت بیمار را باید کنترل نمائیم . این بررسی و شناسایی بیمار باید برای بار آخر قبل از تزریق فرآورده خونی بر بالین بیمار انجام شود . خون یا فرآورده های خونی باید از نظر گروه Rh , ABO و تاریخ انقضاء کیسه خون نشت کیسه ، رنگ غیر طبیعی و همولیز بررسی شود .

محدوده های زمانی مناسب برای تزریق فرآورده های خونی :

تزریق خون کامل طی ۳۰ دقیقه بعد از خارج شدن کیسه از دمای ۲ تا ۶ درجه و حداکثر طی ۴ ساعت باید تزریق شود . در دمای محیط خیلی بالا محدوده زمانی تزریق باید کوتاهتر باشد . پلاکت کنسانتره را باید به محض دریافت از بانک خون تزریق نمود و باید ظرف مدت ۲۰ دقیقه تزریق گردد .

پلاسمای تازه منجمد : این نوع پلاسما را باید بلافاصله بعد از خارج شدن از حالت انجماد تزریق کرد تا فاکتورهای انعقادی ناپایدار از بین نروند. برای یک فرد بزرگسال یک واحد باید طی ۲۰ دقیقه تزریق شود .

وسایل مورد استفاده در ترانسفوزیون خون و فرآورده های آن :

۱- استفاده از کاتتر بزرگ ( آنژیوکت طوسی یا سبز ) کاتتر کوچک احتمال همولیز را افزایش می دهد .

۲- فیلتر استاندارد خون : تمام فرآورده های خونی باید از طریق فیلتر استاندارد تجویز شوند . هر فیلتر استاندارد خون حداکثر برای ۴ واحد خون استفاده می شود یک فیلتر استاندارد خون باید حداقل هر ۱۲ ساعت تعویض شود . اما در محیطهای خیلی گرم این ست را در فواصل زمانی کوتاهتر باید تعویض شود . جهت تزریق پلاکت کنسانتره باید از ست تزریق خون یا پلاکت که با محلول N/S شستشو داده شده است استفاده کرد .

از فیلتری که برای ترانسفوزیون RBC استفاده شده نباید برای پلاکت استفاده کرد . چون سلولهای به دام افتاده از منافذ فیلتر عبور نمی کنند .

۳- دستکش لاتکس

۴- گان و محافظ صورت

۵- سرم N/S که حتماً باید بر بالین بیمار باشد .

گرم کردن خون :

به صورت روتین توصیه نمی شود دمای خون گرم شده نباید از ۴۲ درجه فراتر رود و اگر خون گرم شود ولی مصرف نشود بایستی دور ریخته شود . خون سرد می تواند در رگی که تزریق از آن راه صورت می گیرد اسپاسم ایجاد کند در این صورت بهتر است از حوله گرم و خشک به طور موضعی استفاده شود. تزریق خون خیلی سرد باعث ایست قلبی می شود هرگز خون را در ظرف حاوی آب داغ یا دستگاه مایکروویو قرار ندهید چون باعث همولیز RBC و آزاد سازی یون پتاسیم می شود .

فرآورده های خونی و فرآورده های دارویی :

هیچ فرآورده دارویی و هیچ محلول تزریقی به غیر از N/S را نباید به فرآورده خونی افزود حداکثر حجم N/S 50-100 cc عنوان شده است . محلول رینگر لاکتات حاوی کلسیم و باعث لخته شدن خون سیتراته می شود . محلول دکستروز ۵% باعث لیز RBC می شود .

واکنش های انتقال خون :

واکنش همولتیک حاد خون : (AHTR)

در نتیجه تجویز RBC ناسازگار با واسطه سیستم ایمنی است این واکنش در مدت ۲۴ ساعت پس از ترانسفوزیون اتفاق می افتد . ناسازگاری ABO علت اغلب این واکنش ها است . اولین و شایعترین علامت کلینیکی همولیز حاد تب است . تب ممکن است با لرز همراه باشد .

علائم و نشانه های واکنش همولیتیک حاد :

قلبی

کلیوی

هماتولوژیک

عمومی

–         درد قفسه سینه

–         هیپوتانسیون

–         هیپرتانسیون

–         تاکیکاردی

الیگوری

آنوری

هموگلوبینوری

نشت خون

خونریزی غیر قابل کنترل

DIC

تب و لرز

برافروختگی

تهوع و استفراغ

کهیر

کمر درد

در بیماری که علائم و نشانه های بالینی حاکی از همولیز دیده می شود ، ترانسفوزیون بلافاصله متوقف شود . اولین کار کنترل V/S ، توجه به شکایات بیمار و اندازه گیری برون ده ادراری است . رگ مناسب باید با نرمال سالین بازنگه داشته شود . برچسب کیسه خون و مشخصات بیمار بازبینی و تایید شوند و نمونه خون جهت ارزیابی موارد زیر به آزمایشگاه ارسال گردد .

آزمایش آنتی گلوبولین مستقیم – تعیین مجدد گروه ABO و Rh و انجام کراس مچ مجدد و بررسی ظاهری از نظر همولیز .

نمونه اولین ادراری که بیمار بعد  از ترانسفوزیون دفع می کند از نظر هموگلوبینوری بررسی می شود .

واکنش تب زای غیر همولیتیک : (FNHTR)

ناشی از آنتی بادی های ضد WBC اهداء کننده موجود در خون یا اجزای باقی مانده خون عارض می شود این واکنش شایعترین نوع عکس العمل به انتقال خون است . علائم همراه آن شامل احساس سرما یا لرز و ندرتاً تهوع می باشد .

درمان : اولین قدم در کنترل واکنش تزریق خون قطع ترانسفوزیون است . مسیر رگ باید با نرمال سالین باز نگه داشته شود . هویت بیمار و فرآورده های خونی باید چک شود .

کیسه خون و نمونه های خون و نمونه ادرار بیمار باید به بانک خون یا آزمایشگاه فرستاده شود . اگر لازم است تزریق خون ادامه یابد باید واحد دیگری آماده تزریق شود .

مراقبت های پرستاری :

کنترل کردن دقیق دستور پزشک – ارتباط با بیمار و توضیح دادن در مورد انجام کار و مراحل آن – پرسیدن در مورد واکنش های قبلی تزریق خون از بیمار ، گرفتن رضایت نامه از بیمار و همراه وی برای تزریق خون ، توصیه و آموزش به بیمار در مورد گزارش کردن علائم غیر طبیعی مثل : لرز ، سرگیجه، راش ، گرگرفتگی ، درد قفسه سینه و …

کنترل کردن برگه درخواست خون با برچسب کیسه خون از نظر گروه خونی ، Rh ، تاریخ انقضاء و شماره سریال و نام بیمار ، بررسی کیسه خون از نظر وجود لخته یا حباب و رنگ غیر طبیعی فرآورده .

در صورت نیاز به گرم کردن خون از گرم کننده های مخصوص یا Blood warmer استفاده کنیم . در بیمارانی که در آن ها تزریق خون با سرعت معمول انجام می گیرد نیازی به گرم کردن خون نمی باشد .

موارد اندیکاسیون قطعی Blood warmer : زمانی که (Room Tempreture) RT در بررسی کراسماچ مثبت شود نیاز به گرم کردن قطعی است .

مراحل تزریق :

–         مراحل تزریق را برای بیمار شرح دهید

–         علائم حیاتی بیمار را بلافاصله قبل از تزریق و بعد از تزریق در دقایق ۱۵-۳۰-۶۰-۱۲۰-۱۸۰ کنترل و در فرم نظارت بر تزریق یادداشت نمائید.

–         دست ها را شسته و دستکس و گان و شیلد صورت استفاده شود .

–     سپس پورت محلول نرمال سالین و کیسه خون را باز نموده و ست تزریق (Y) شکل  را از محلول مخصوص نرمال سالین و کیسه خون به آنها متصل نمائید .

–         محلول سالین و کیسه خون را از پایه تزریق آویزان کنید .

–         ابتدا کلامپ موجود در مسیر نرمال سالین را باز نمائید

–         ست تزریق را با نرمال سالین شستشو دهید .

–         شروع جریان خون به آرامی یعنی حدود ۱۵-۱۰ قطره برای ۱۵ دقیقه اول

–     در صورت تب ، برافروختگی ، تنگی نفس ، خارش ، سرگیجه و راش جریان خون قطع می شود و رگ بیمار را با نرمال سالین بازنگه داشته و به پزشک اطلاع داده شود .

–         در صورت عدم واکنش به ترانسفوزیون سرعت آن را افزایش می دهیم .

–     در آخر ترانسفوزیون علائم حیاتی مجدد گرفته خواهد شد و سپس نحوه اجرای ترانسفوزیون ، شماره کیسه ، زمان شروع و اتمام ، مقدار و نوع فرآورده و واکنش های بیمار و میزان سرم تزریقی در گزارش پرستاری ثبت می شود .

وظایف انتقال خون

در این مسیر انتقال خون نقشی بسیار موثری را دارد که وظائف این ارگان شامل :

۱-     انتخاب اهدا کننده سالم :

۲-     انجام یک سری آزمایشات لازم بر روی خون های اهدایی ( بررسی HIV , HCV , HBVو سیفلیس و تعیین گروه خون )

۳-     تهیه فرآورده های مختلف نظیر گلبول قرمز ، پلاکت ،پلاسما ،کرایو و …

۴-     نگهداری صحیح  فرآورده های خونی

۵-     پخش خون

روند درخواست خون

برگه درخواست خون براساس دستور پزشک مربوطه با توجه به HCT و وضعیت بیمار ارائه می گردد که در این جا وجود ۲ نمونه الزامی است. اول نمونه EDTA دار یا همان CBC جهت تعیین گروه خون بیمار و دوم نمونه لخته جهت تهیه سرم بیمار . بهتر است از ورید برای گرفتن نمونه خون استفاده شود .

مهمترین نکته در تهیه نمونه خون قبل از تزریق

تایید هویت بیمار :

چنانچه بیمار هوشیار است : قبل از نمونه گیری از خود فرد ، نام و نام خانوادگی و تاریخ تولد را پرسیده و مشخصات بیمار را با پرونده و اطلاات فرم درخواست خون مقایسه نمایید .

در صورت وجود مچ بند ،مطابقت مچ بند با اطلاعات پرونده و فرم درخواست تکمیل شده خون چنانچه بیمار غیر هوشیار است ( یا موارد اورژانس) باید طبق دستورالعمل های داخلی در هر بیمارستان شناسایی این بیماران تعریف شده باشد. به عنوان مثال می توان از یک نام مستعار و شماره پرونده بیمار جهت شناسایی استفاده نمود .

تهیه نمونه خون قبل از تزریق خون :

در زمان خونگیری چنانچه بیمار در حال دریافت مایعات تزریقی از یک دست است به منظور اجتناب از ترکیب نمونه با مایعات تزریقی بهتر است از بازوی دیگر بیمار استفاده کرد.

نمونه جهت ارسال به آزمایشگاه باید عاری از هرگونه همولیز باشد . بستن تورنیک به مدت طولانی و جرخاندن سرنگ و سوزن در دست بیمار جهت یافتن رگ از مواردی است که باعث همولیز می شود .

نمونه برای انجام آزمایشات باید تازه باشد ( نهایتاً ۳ روز ) و اگر در این ۳ روز هم تزریق خون دیگری داشته باید دوباره به آزمایشگاه نمونه ارسال شود .

اقدامات قبل از تزریق :

تحویل گرفتن خون و فرآورده توسط بخش

اگر کیسه خون و یا فرآورده دارای هر یک از شرایط زیر باشد به بانک خون عودت داده شود

هرگونه نشت از کیسه

رنگ غیرطبیعی ( بنفش – ارغوانی و …)

همولیز

وجود لخته

گذشتن از تاریخ انقضا فرآورده

وجود کدورت

وجود گاز در کیسه (کیسه باد کرده)

برچسب ناسالم

آزمایشات لازم قبل از انتقال خون

قبل از اینکه یک کیسه خون از اهدا کننده (Donor) به بیمار (Recipant) تزریق گردد باید آزمایشات زیر انجام شود :

۱-      خون انتخاب شده باید با خون گیرنده از نظر گروه خونی Rh , ABO هم گروه باشد .

  • یک سری گروه های فرعی دیگری علاوه بر سیستم های Rh, ABO وجود دارد . نظیر ، دافی ،لوئیس ،کل،لوتران و …. که این گروه های فرعی در آزمایشگاه های بیمارستان انجام نمی شود . ممکن است یک کیسه خون از نظر ABO کاملاً سازگار باشد و به بیمار تزریق گردد و بعد در بدن بیمار واکنش دهد که در این جا سرم فرد بیمار به بانک خون یا مرکز رفرانس فرستاده می شود تا از نظر باقی گروه های فرعی ارزیابی شود و بعد بانک خون کیسه های موجود در بانک خون را نیز گروه می کند و کیسه مناسب را جهت آزمایش Cross match به آزمایشگاه ارسال می کند .
  • اگر گروه خونی ABO مورد نظر در دسترس نباشد با دستور پزشک مربوطه می توان از گلبول قرمز غیر همگروه به صورت زیر استفاده کرد :
  • به گروه خون AB می توان گلبول قرمز O و A یا B دارد .
  • به گروه خون A یا B می توان گلبول قرمز O داد
  • به گروه خون O نمی توان هیچ گلبول قرمزی داد
  • در موارد اورژانس می توان خون Rh- به فرد Rh+ تزریق کرد اما اگر خون Rh+ به فرد Rh- تزریق شود باید سریعاً آمپول روگام به این فرد تزریق شود .
  • اگر حتی وقت کافی برای تعیین گروه نباشد به بیمار خون O- تزریق می کنیم .

۲- آزمایش سازگاری (Crossmatch)

این آزمایش جهت تشخیص آنتی بادی های موجود در سرم دهنده بر علیه گلبول گیرنده و یا تشخیص آنتی بادی های موجود در سرم گیرنده بر علیه گلبول دهنده به کار می رود .

اگر Cross Match مثبت شود نباید تزریق خون انجام شود .

بعد از اتمام Cross Match و در صورت ok بودن یک کورد از کیسه خون و سرم بیمار بایگانی می شود که اگر بعد از تزریق خون اتفاقی برای بیمار افتاد امکان تکرار آزمایش وجود داشته باشد . Cross Matchتنها تستی است که پرسنل آزمایشگاه را می توان به دادگاه بکشاند.

کیسه خون در حین آزمایش Cross Match باید درون یخچال ۶-۲ سانتی گراد باشد . نهایت زمانی که کیسه خون می تواند در محیط بیرون بماند ۳۰ دقیقه است . لذا پرسنل محترم بخش ها نیز بعد از دریافت خون از آزمایشگاه به این نکته باید توجه کافی را داشته باشند .

برچسب ها
نمایش بیشتر

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن