کیش خوب همانند فوتبال خوب است، حرف نمی زند ، عمل می کند.
خوش آمدید - امروز : شنبه ۳۱ تیر ۱۳۹۶
خانه » آموزش بيمار » انواع روش های آموزش بیمار و آموزش سلامت

اطلاعیه سایت

 پرستار يكي از اعضای كليدی در تیم مراقبت های بهداشتی و درمانی است و نقش ارزنده او در پذيرش، آماده سازی، مراقبت و حمايت جسمی و اجتماعی بیماران و مددجویان مورد اذعان همه بوده  و بر هيچ كس پوشيده نيست. در تقسيم بنديهای آكادميك، امروز ارزش پرستار خوب همطراز يك پزشك خوب قرار مي گيرد. كار يك پزشك خوب موقعي به حد مطلوب مي رسد كه يك پرستار توانمند مسئوليت مراقبت از بيمار را بر عهده داشته باشد
انواع روش های آموزش بیمار و آموزش سلامت

انواع روش های آموزش بیمار و آموزش سلامت

با توجه به اهداف آموزشی می‌توان از روش‌های مختلف در آموزش سلامت استفاده کرد تا به هدف‌های نها‌ئی که همان تغییر رفتار و در نتیجه اعتلای سلامتی است دست یافت. آموزش سلامت از نظر ارتباط آموزش دهنده با آموزش گیرنده به دو دسته روش‌های آموزش گروهی و انفرادی و از نظر روش ارائه مطلب به دو شکل توضیحی و عملی تقسیم می شوند. این روش ها نیز خود در دو دسته کلی  روش‌های مستقیم (چهره به چهره ) مانند آموزش فردی، مشاوره، آموزش گروهی، سخنرانی و روش‌های غیر مستقیم مانند رادیو، تلویزیون، روزنامه، مجله، کتاب و پوستر طبقه بندی می‌شود. مزیت روش‌های مستقیم این است که شرکت کنندگان فعالانه در جریان یادگیری قرار دارند و با پرسیدن سؤالات، نکات مبهم از بین می‌رود و تأثیر بیشتر بر جا می‌گذارد ولی محدودیت آن این است که زمان بیشتری لازم دارد و تعداد کمتری را در بر می‌گیرد به علاوه برای اجرای آن افراد ماهر و کار آزموده لازم است.

    به طور کلی رسانه‌های گروهی که آموزش غیر مستقیم توسط آنها قابل اجرا است، در دگرگون ساختن رفتارها کمتر از روش‌های انفرادی یا گروهی کارساز هستند زیرا ارتباط یک‌طرفه است ولی در مواقعی که با گروه‌هایی از مردم نمی‌توان تماس مستقیم داشت مناسب و با ارزش هستند و بهتر است به تنهایی به کار گرفته نشوند بلکه با سایر روش‌ها بکار روند. در ذیل رایج ترین روش‌های متداول در آموزش سلامت (در طیف گسترده آن) به اختصار مورد بحث قرار می‌گیرد.

nursing-programs

۱٫      روش های آموزشی مستقیم(حضوری)

الف ـ سخنرانی[۱]

این روش یک‌نوع ارائه شفاهی می‌باشد که سخنران بایستی نسبت به موضوع آگاهی و بصیرت داشته باشد. او باید افکار و عقاید خود را جمع بندی و مرتب کند و به زبان مناسب ارائه دهد، مطلب را با مقدمه چینی و نه با ورود به بحث و نکات اصلی آغاز کند. سخنران نباید از موضوع منحرف شود و بایستی طوری صحبت کند که قابل درک برای حضار باشد. موضوع باید بر پایه نیازها و علایق گروه باشد. موضوع سخنرانی نباید ساده و عاری از نکات پیچیده باشد، و مدت سخنرانی نباید از ۲۰- ۱۵ دقیقه بیشتر شود، در غیر این‌صورت برای رفع کسالت جلسه با روش‌های مختلف و امکانات کمک آموزشی یداری و شنیداری، شنوندگان را فعال نگهدارد.  شمار افراد برای مشارکت فعال آنها ترجیحاً کمتر از ۳۰ نفر ولی اگر امکانات رسانیدن صدا و تصویر خوب باشد، سخنرانی در جمع بسیار زیاد نیز امکان پذیر است و برای کلاسهای درسی در قالب ساعات کلاسی باید از روش سخنرانی همراه با روش‌های کمک دیداری و شنیداری دیگر برای کاهش خستگی شنوندگان و افزایش یادگیری استفاده شود. حاضرین باید شنوندگان خوبی باشند و اگر خواستند نکاتی را یادداشت کنند.

تأثیر سخنرانی بستگی به شخصیت و عملکرد گوینده دارد. اگر سخنرانی به روش بازخوردی و با دریافت مکرر بازتاب نظرات و مشارکت شرکت کنندگان باشد مؤثر تر خواهد بود. همچنین اگر سخنران از  وسائل کمک آموزشی دیداری یا شنیداری مانند تلق شفاف، نمودارها، فیلم، نوار استفاده کند یادگیری را افزایش می دهد. در آموزش از امکانات زیر استفاده نمود:

•         اسلایدهای معمولی یا دیجیتال(پاورپوینت)، تصاویر، جزوات و مطالب نوشتاری روی تخته سیاه یا سفید

•         چارت برگردان، کارتهایی که از قسمت بالا یا کنار به هم متصل هستند و تعداد آنها نباید بیشتر از ۲۰- ۱۵ عدد باشد.

•        فلش کارت[۲] یک سری کارت تقریباً هم اندازه به ابعاد ۳۰× ۲۵ سانتی متر است که هر کارت یک قسمت از مراحل کار، داستان یا مطلب مورد نظر را بازگو می‌کند و برای جلب توجه گروه طراحی می‌شوند.

 •      فلانل گراف عبارت است از قطعه ای پارچه فلانل که بر روی یک تخته چوبی ثابت شده و تصاویر بریده ـ نمودارها و دیگر مطالب نمایشی را روی آن می‌چسبانند.

•        نمایشگاه اشیاء، مدل ها، نمودارها و هر چیزی که پیام ویژه ای با خود به همراه دارند

•       ب ـ بحث‌ گروهی[۳]

بحث گروهی نوعی ارتباط دو جانبه و فرآیند تفکر جمعی است. این روش هنگامی که گروه دارای علائق مشترک و دشواری‌های همانند باشد مفید است. برای کارساز بودن تعداد افراد باید در حدوده ۲۰ – ۶  نفر باشد.

یک نفر مدیر جلسه است که بحث را آغاز می‌کند و به روش مناسبی هدایت و کنترل می‌کند و یک نفر دبیر جلسه است و مطالب بحث شده را که مورد توافق واقع می‌شود، یادداشت می‌کند. نتایج بحث گروهی معمولاً کامل تر، عملی‌تر و قابل قبول‌تر از نظر تک تک افراد است.

    افراد شرکت کننده باید قواعد بحث گروهی مانند ارتباط مناسب و همه جانبه، پذیرش انتقادات و همکاری در رسیدن به نتیجه را رعایت کنند. در طی سالهای اخیر تحقیقات و پژوهش‌های مختلف، این روش را مفیدترین روش آموزش معرفی کرده‌اند.

پ- گفت و شنود[۴]

در این روش به جای یک سخنران، دو سخنران با تجربه و مطلع به بحث و گفتگو یا به عبارتی مناظره در مقابل گروهی از مخاطبین می‌پردازند ولی هدف از گفتگوی آنها آموزش مستمعین است و نه زور آزمایی با یکدیگر. عناوین بحث به وسیله سخنرانان یا اعضاء گروه مشخص می‌شود و از قبل در مورد موضوع، چهارچوب و زمان و محل و سایر مشخصات بحث تصمیم‌گیری ‌شده  و گفتگو کنندگان مشخص می‌شوند. این روش بالنسبه ساده است ولی باید دقت داشت که بحث‌ها از موضوع اصلی خارج نشود.

ت- بازی نقش [۵]

ایفای نقش یا نمایش اجتماعی بر پایه این فرض است که بسیاری از ارزش‌ها را در مواقعی نمی‌توان با واژه‌ها بیان کرد و اگر به وسیله گروهی به نمایش در آید ارتباط مؤثرتر خواهد بود. بهتر است شرکت کنندگان در حدود ۲۵ نفر باشند. این روش برای ارائه بحث درباره دشواری‌های مربوط به روابط انسانی و به خصوص برای کودکان دبستانی ابزار آموزشی مفیدی است. به دنبال نمایش بحثی هم درباره مشکل مورد نظر برگزار می‌شود.

ث- نمایش و تمرین عملی[۶]

نمایش عملی در آموزش سلامت یک فن مهم است و در آن به مردم نشان داده می‌شود که یک کار خاص چگونه انجام شود. مثل طرز تزریق انسولین، تعویض پانسمان، شستشوی دست، انجام دیالیز صفاقی و. . . . این روش در مغز فراگیر اثر و خاطره دیداری به جا می‌گذارد و مؤثرتر از  ارائه وسایل کمک آموزشی نوشتاری  یا گفتن مطلب می‌باشد.

 ج- آموزش برنامه‌ریزی شده[۷]

    این روش آموزشی بر پایه روش سقراطی و پیشرفت از مراحل آسان به سوی مراحل دشوارتر است و مطالب آموزشی به صورت مرحله بندی شده و هر مرحله در یک نوبت به مخاطب آموزش داده می‌شود. هر یک از مراحل مستلزم مشارکت فعال مخاطبان است و مشارکت فعال به صورت پر کردن جاهای خالی یک نوشته، حل یک مسئله، پاسخ به یک پرسش – کامل کردن یک نمودار یا اجرای هر دستور دیگر است. این روش را می‌توان به صورت مستقیم توسط کتب طراحی شده یا نوار CD کامپیوتری و فایل های صوتیو تصویری نیز عرضه کرد.

چ- آموزش انفرادی (چهره به چهره و …)

آموزش فردی به صورت آموزش چهره به چهره و یا مشاوره باانواع روش های توضیحی یا عملی  در محل‌های مختلف و در فرصت‌های متنوع قابل اجرا است. مزیت آموزش انفرادی آن است که می‌توان با آنها بحث و گفتگو نمود و افراد را ترغیب نمود تا رفتار خود را دگرگون کنند. محدودیت آن این است که شمار آموزش گیرندگان کم هستند و تنها کسانی آموزش می بینند که با آموزشگر تماس یابند.

 ح- مجمع بحث یا سؤال و جواب[۸]

در مجمع بحث از تعداد معدودی از حاضرین خواسته می‌شود بحث را آغاز کنند و از این طریق با مطرح ساختن مسائل یا سؤالات برای کارشناسان که در جایگاه مقابل آنان قرار دارند، جلسه را افتتاح نمایند. در این روش کارشناسان نظرات و پاسخ‌های خود را از جنبه‌های مختلف عرضه می‌دارند. مهمترین امتیاز این روش، حضور و مشارکت حاضرین در بحث‌ها است و به آن امکان می‌دهد اطلاعاتی را از کارشناسان به دست آورند و موقعی بسیار مفید است که پیدا کردن راه حل‌هایی برای برخی مسائل ضرورت داشته باشند. کارآیی این روش به تسلط و قدرت هماهنگ کننده بحث‌ها بستگی دارد.

خ- بحث پانل[۱] در بحث پانل ۸-۴ نفر متخصص درباره یک موضوع بحثی را در برابر گروهی شنوندگان به جریان می‌اندازد. یک نفر به عنوان رئیس یا هماهنگ کننده بحث را بازگشایی می‌کند، به شنوندگان خوش آمد می‌گوید و سخنرانان را معرفی می‌کند. سپس موضوع را اعلام کرده و از سخنرانان می‌خواهد که نظرات خود را اعلام کنند. پس از پایان مذاکرات از شنوندگان خواسته می‌شود که در بحث شرکت کنند و نظرات خود را ارائه دهند. لازمه بحث پانل این است که اعضاء آن از مدتی قبل در جریان برنامه قرار گیرند و حتی جلسات آزمایشی نیز ترتیب بدهند.  پانل اگر از طریق رسانه های ارتباط جمعی منتشر شود نوعی آموزش غیر مستقیم محسوب می شود که در برنامه های تلویزیون و رادیو معمول است.

 ۲٫    روش‌های آموزشی غیر مستقیم (غیر حضوری)

   برای آموزش عموم مردم  بیشتر از روش‌های غیر مستقیم آموزشی کمک گرفته می‌شود که در آموزش سلامت رسانه‌های همگانی یا ارتباط جمعی بیشترین وسایل ارتباطی هستند. در آموزش به بیمار این وسایل می تواند نقش رسانه یا ابزار کمک آموزشی را بر عهده  بگیرند. انواع روش های غیر مستقیم در آموزش سلامت  عبارتند از :

۱- مطالب نوشته شده: که آثار نوشتاری منسجم شامل کتاب،جزوه، پمفلت و.. در مورد موضوعات مختلف است.

۲- ارائه فایل های صوتی  یا  صوتی تصویری  از طریق رادیو، موبایل، تلفن های گویا   سی دی، رایانه و …  تلفن، موبایل و به ویژه رادیو حتی در دور افتاده ترین نقاط نیز راه پیدا کرده است و از آن ها می توان به عنوان وسیله پرتوان در آموزش استفاده نمود . گفتارهای صوتی نباید بیش از ۱۵ دقیقه باشد.

۳- تلویزیون: در هر جایی که تلویزیون باشد، ارزانترین وسیله برای آموزش همگانی است همچنین تلویزیون بیش از سایر رسانه‌ها استفاده می‌شود و می‌توان با آن بینش همگانی را شکل داد.

۴- روزنامه: روزنامه‌ها بیش از همه انواع نوشته‌ها در بین مردم پخش می‌شوند و یک راه ارتباطی مهم با مردم است، به شرط آنکه فرهنگ روزنامه خوانی در جامعه مرسوم باشد. هر بخش بهداشت محلی باید با روزنامه‌های محلی ارتباط برقرار کند.

۵- مجله: مجله‌های عمومی یا بهداشتی به شرط اینکه خوب اداره شوند می‌توانند راه ارتباطی مهمی برای ارائه مطالب بهداشتی باشند. ارائه مطالب نیاز به کارشناسی دارد . بیشتر متخصصان و کارشناسان در ارائه مطالب علمی و تحقیقاتی و آموزشی خود را در مجلات تخصصی ارائه می‌دهند و منبع معتبری برای دریافت آموزشهای بهداشتی است.

۶- پوستر: به دو صورت تک نظری (پیام ساده، کوتاه، یا تصویری که کاملاً گویا است) یا چند نظری (حاوی مطالب بیشتر) در جاهایی که گذر مردم است (یا در جاهایی که مردم ناچارند برای مدتی وقت بگذرانند مانند ایستگاه ها، بیمارستان و مراکز بهداشتی درمانی) قابل استفاده است.

۷-فیلم‌ سینمایی: تولید آنها بسیار گران است و پس از تولید هم به سرعت از رده خارج می‌شوند ولی می‌توان در فیلم‌های سینمایی به خصوص در مورد آسیب‌های اجتماعی مضامین آموزشی مناسبی گنجاند.

۸-نمایشگاه: برگزاری نمایشگاه ‌های بهداشتی نیز روش دیگری از آموزش عمومی است که اگر به خوبی سازمان‌دهی و ارائه شوند گروه بزرگی از مردم را به خود جلب می‌کنند.

۸- سایر وسایل  و روش ها: شامل لوح‌فشرده ،تابلوهای رایانه‌ای و  ارسال بلوتوث های بهداشتی و آموزشی  و  …

  در آموزش سلامت  می توان از روش های  دیگری نیز بهره جست که عمدتا به صورت مستقیم با سازماندهی وسیع تر و مخاطبان ویژه برگزار می شود:

د- سمپوزیوم[۲] شامل چند سخنرانی درباره یک موضوع متتخب است. هر یک از سخنرانان یا کارشناسان یک جنبه موضوع را به اختصار بیان می‌کنند. برخلاف بحث گروهی و پانل، در سمپوزیوم بین سخنرانان بحثی جریان نمی‌یابد، در پایان شنوندگان پرسش‌های خود را مطرح و در بحث سمپوزیوم شرکت می‌کنند. رئیس جلسه در پایان هر جلسه چکیده جامعی از مطالب را ارائه می نماید. معمولاً تدارک سمپوزیوم به‌این صورت است که از سخنرانان دعوت به عمل می‌آید و با دادن فرصت کافی از آنان خواسته می‌شود که درباره جنبه خاصی از مباحث مطالبی تهیه کنند. رئیس سمپوزیوم خود باید از متخصصین به نام باشد و در بحث‌ها سهم عمده‌ای داشته باشد، او جلسه را افتتاح می‌کند و مقدمه کوتاهی عرضه می‌نماید، سپس سخنرانان را به حاضرین معرفی کرده ، از آنها می‌خواهد که به ترتیب و صحبت کنند و بین سخنرانی‌ها، سخنرانی بعدی را به طور مختصر اعلام می‌کند و احتمالاً نظرات خود را نیز در این زمینه بیان می‌کند. به علت تنوع سخنرانان این نوع برنامه، از سخنرانی تک نفره بهتر است. البته باید هماهنگی شود که سخنرانی‌ها تکراری و خسته کننده نباشد.

ذـ- کنفرانس و سمینار (همایش)[۳]کنفرانس و سمینار روش‌های آموزشی هستند متشکل از گروه بندی‌های وسیع اشخاصی با علائق یا زمینه‌های فکری مشترک و مرتبط. سمینارها معمولاً با مؤسسات آموزشی، علمی و دانشگاهی در رابطه هستند و اغلب با پژوهش پیوند دارند، به گونه‌ای که پژوهشگران آموخته‌ها و تجربیات خود را در آن عرضه می‌کنند. بنابراین نوآوری و استفاده از کتب تخصصی به روز و دستاورد‌های جدید از مزایای این روش‌ها است. در سمینارها معمولاً رئیس یا هماهنگ کننده‌ای وجود دارد و ممکن است از اشخاصی نیز دعوت شود تا نقش رهبری بحث را بر عهده بگیرند. سخنرانان با آمادگی قبلی و پس از تدارک اطلاعات لازم حاضر می‌شوند و هر کدام در حدود ۲۰-۱۰ دقیقه فرصت برای ارائه مطلب دارند. در پایان سمینار هم کتابچه‌ای حاوی خلاصه یا تمامی مقالات ارائه شده به شرکت کنندگان داده می‌شود.

ر- کنگره[۴]  تفاوت کنگره با سمینار و کنفرانس را می‌توان در سه جنبه خلاصه کرد :اول آنکه کنگره دارای ابعادی به مراتب گسترده‌تر است، معمولاً در آن گروه زیادی از شرکت کنندگان و نیز سخنرانان متعدد (که گاه به طور همزمان در سالن‌های جداگانه به ارائه مقاله می‌پردازند) مشارکت دارند و ممکن است به صورت ملی ( از سراسر یک کشور) یا بین‌المللی (از کشورهای مختلف) اجرا شود.   دومین تفاوت در خصوصیت ادواری کنگره ها است که هر ۱ تا ۵ سال تکرار می‌شوند. ولی سمینار و کنفرانس معمولاً موردی هستند و مگر در موارد خاص تکرار نمی‌شوند.   سومین تفاوت از نظر سازمان‌دهی آن است که هر کنگره معمولاً دارای تعدادی کمیته تخصصی یا گروه کار است که ممکن است عناوین مختلفی داشته باشد و در درون این بخش‌های تخصصی می‌تواند برنامه‌های آموزشی معینی نیز اجرا شود.

ز کارگاه آموزشی [۵]اساساً  کارگاه روشی برای حل مسائل و مشکلات است  که در آن تعداد معدودی از افراد( بین ۲۵ تا ۴۰ نفر) که به یک رشته یا موضوع خاص علمی، فنی و… وابستگی دارند  در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و موضوعات، مباحث و یا مسائل مشخصی را به منظور ارائه توصیه‌ها یا پیشنهادهایی برای اقدامات و برنامه‌های بعدی مورد بحث و تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند. کارگاه معمولاً در طول چند روز و حداکثر سه هفته تشکیل می‌شود. در کارگاه  از وجود کارشناسان و مشاوران به عنوان تسهیل کننده[۶] برای راهنمایی گروه‌هی کاری استفاده می‌شود. در حقیقت کارگاه محل ملاقات افراد برای کار با یکدیگر در گروه‌های کوچک روی مسائلی است که از یک سو با افراد و حیطه فعالیت حرفه ای آنان مرتبط است و از سوی دیگر به یافتن راه حل‌هایی در مسائل مربوطه منجر می‌شود. هر گروه برای خود یک مدیر و یک دبیر انتخاب می‌کند. از خواص مهم  کارگاه، همکاری کامل و فعالانه تک تک شرکت کنندگان از طریق فراگیری از طریق عمل و تجربه است.در کارگاه معمولاً رئیس ابتدا جلسه را افتتاح می‌کند، بحث‌های رهبری کننده اولیه را آغاز می‌کند و برای تشویق مشارکت افراد از انواع فنون بحث گروهی استفاده می‌نماید. این روش بیشتر در سطوح سازمان‌ها و نهادهای علمی، فنی، پژوهشی و اجرائی قابل پیاده شدن است که اعضا از قبل روی موضوعات تجربیاتی داشته باشند.


[۱] Panel

[۲] Symposium

[۳]  Conference or Seminar

[۴] Congress

[۵] Work shop

[۶] Facilitator



[۱] Lecture

[۲] Flash Cards

[۳] Group Discussion

[۴] Dialogue

[۵] Role Playing

[۶]Demonstration

[۷] Programmed Instruction

[۸] Colloguy

[۹] Panel

[۱۰] Symposium

[۱۱]  Conference or Seminar

[۱۲] Congress

[۱۳] Work shop

[۱۴] Facilitator

منبع : (http://www.nurseeducator.ir/)

ماخذ: درسنامه پرستاری بهداشت جامعه۱ اصول و مبانی بهداشت ، تالیف پروانه خراسانی، انتشارات  دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد. (۱۳۸۷)   و  ۲-خراسانی  پ و پازارگادی م سخنرانی بازخوردی به عنوان روش تدریس درآموزش عالی نشریه سبز (تخصصی آموزش علوم پزشکی) شماره  ۱۲ و خرداد ۱۳۸۹    و ۳ – خراسانی  پ و سعیدالذاکرین م ،روش تدریس فعال و اثربخش با نقشه مفهومی نشریه سبز (تخصصی آموزش علوم پزشکی) شماره  ۱۰- اسفند ۱۳۸۸

اشتراک گذاری مطلب

راهنما

در این سایت شما به اطلاعات متنوعی در رابطه با پرستاری، مهارتها و علوم مرتبط با آن و نیز مطالب مرتبط با ارتقاء سلامت و بهداشت دست خواهید یافت. سوالات و نیازهای پرستاری خود را با ما درمیان بگذارید.

درباره irannurse.ir admin :

پنج × 5 =

معادله امنیتی را وارد کنید: * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است - طراحی شده توسط پارس تمز

با خرید از فروشگاه سایت ضمن دریافت فایل های متنوع آموزشی به جمع هزاران حامی سایت پرستاران توانمند ایران بپیوندید رد کردن