سپسیس نوزادی و مراقبتهای پرستاری آن

Sepsis (سپسیس) یا سپتی سمی عفونت باکتریال منتشر در جریان خون است. نوزادان به دلیل عدم تکامل سیستم های ایمنی اختصاصی (خونی) و غیراختصاصی (التهابی) از نظر ابتلا به انواع عفونت ها بسیار مستعد می باشند. واکنش ضعیف نوزادان به عوامل پاتوژن باعث می شود که در محل ورود میکروارگانیسم هیچگونه علائم التهابی موضعی ایجادنشود. به همین دلیل نشانه های عفونت مبهم و غیراختصاصی خواهندبود. عواملی که باعث افزایش خطر عفونت می شوند عبارتند از: نارس بودن، ناهنجاری های مادرزادی یا صدمات اکتسابی که به پوست و غشاهای مخاطی وارد می شوند. پروسجرهای تهاجمی مانند برقراری خطوط وریدی و لوله های تهویه ای گاه موردنیاز می باشد. از طرفی مهمترین عامل کنترل عفونت شستشوی مرتب دست به روش صحیح است. همچنین برای پیشگیری از عفونت شستشوی صحیح وسایل گاواژ و سرنگ و دقت در تهیه فرمول غذایی اهمیت دارد. همچنین یکی از عوامل مهم دفاعی در برابر عفونت های دوران نوزادی تغذیه با شیرمادر است.

سپسیس در دوران نوزادی ممکن است در جریان بارداری و یا اینکه در حین زایمان سزارین یا طبیعی به نوزاد منتقل شود. همچنین پاره شدن زودرس کیسه آمنیوم قبل از زایمان طبیعی یا سزارین، احتمال انتقال عفونت را از مادر به جنین افزایش می دهد. سپسیس زودرس (کمتر از ۳ روزگی) در دوران پری ناتال اکتساب می گردد. این عفونت ممکن است از طریق تماس مستقیم با ارگانیسم های دستگاه گوارش یا مجاری ادراری تناسلی مادر به نوزدان منتقل شود.

سپسیس دیررس (۳-۱ روز پس از تولد) به طور اولیه عفونت بیمارستانی است. تهاجم باکتریال ممکن است از طریق استامپ بندناف، پوست، غشاهای مخاطی چشم، بینی، حلق و گوش، سیستم های تنفس، اعصاب کلیوی و گوارش اتفاق بیفتد. عفونت پس از تولد ممکن است به صورت عفونت متقاطع از سایر نوزدان، پرسنل یا وسایل محیط اکتساب شود.

سپسیس نوزادی در شیرخواران پرخطر شایع است به خصوص در شیرخواران پره ترم یا نوزدانی که زایمان سخت و تروماتیک متولد شده اند احتمال تهاجم باکتریال بسیار زیاد است.

معدودی از عفونت های نوزادی به راحتی تشخیص داده می شوند. والدین غالباً بیان می کنند که نوزاد خوب به نظر نمی رسد؛ نوزاد ممکن است دچار دیسترس تنفسی غیراختصاصی شود. نوزادان به ندرت واکنش های التهابی موضعی را ظاهر می کنند و این نشان دهنده آلوده شدن جریان خون است. تمام سیستم های بدن ممکن است تا حدودی علایم سپسیس را نشان دهند به عنوان مثال تشنج و تب یکی از علائم مهم عفونت در کودکان بزرگتر است در حالیکه ممکن است نوزادان مشاهده نشود. علایم اولیه غیراختصاصی عبارتند از کاهش دمای بدن، تغییرات رنگ پوست و قدرت عضلانی، تغییر در میزان فعالیت و الگوهای غذایی، حملات ناگهانی آپنه و کاهش اشباع اکسیژن بدون علت خاص و گاهی علائم توام با سپسیس مانند کاهش قند خون و کاهش کلسیم خون

بیشتر بدانیم: چک لیست معاینه بالینی نوزاد

از آنجا که سپسیس به راحتی با سایر اختلالات نوزادی اشتباه می شود لذا فقط با مطالعات آزمایشگاهی و رادیوگرافیک می توان به تشخیص قطعی رسید. جداکردن ارگانیسم از طریق کشت خون، ادرار و csf  لازم است.

در درمان نوزاد شناسایی و تشخیص زودرس بیماری ضروری می باشد. تشخیص غالبا براساس علایم و نشانه های بالینی اولیه تعیین می گردد. سپس قبل از آماده شدن نتایج تست های آزمایشگاهی و تعیین دقیق نوع ارگانیسم آنتی بیوتیک درمانی شروع می شود. درمان حمایتی شامل تجویز اکسیژن (اگر دیسترس تنفسی وجود دارد) تنظیم دقیق مایعات بدن، اصلاح اکترولیت ها و تعادل اسید باز و قطع موقت تغذیه از راه دهان می باشد. ممکن است برای اصلاح کم خونی و شوک نیاز به تزریق خون وجود داشته باشد. همچنین کنترل علایم حیاتی و تنظیم حرارت محیط ضروری است. در صورت مثبت شدن کشت ها درمان باید ۱۰-۷ روز ادامه یابد و در صورت منفی شدن کشت و عدم بروز نشانه ها در نوزاد و درمان طی ۳ روز قطع می گردد. درمان آنتی بیوتیکی از طریق وریدی تجویز می گردد. درمان ضدقارچ و ضدویروس مناسب بسته به عامل بیماری تجویز می شوند.

مراقبت پرستاری در شیرخواران مبتلا به سپسیس شامل مشاهده و بررسی شیرخواران پرخطر می باشد. اهمیت آگاهی پرستار از روش های احتمالی انتقال عفونت به او این امکان را می دهد که روش های موجود را شناسایی و از آنها پیشگیری کند.

رعایت رژیم خاص و تنظیم و تجویز داروها ضروری است. درمان آنتی بیوتیکی طویل المدت شیرخواران را با خطرات زیادی مواجه می کند. در صورت استفاده از آنتی بیوتیک های خوراکی احتمال تخریب طبیعی روده و در نتیجه اختلال در سنتز ویتامین k وجود دارد که ممکن است باعث مشکلات انعقادی گردد. علاوه بر این آنتی بیوتیک ها شیرخوار را برای رشد ارگانیسم های مقاوم به درمان و شیوع عفونت های قارچی مستعد می کند. سوسپانسیون خوراکی نیستاتین ممکن است برای پیشگیری استفاده گردد. یکی از مداخلات مهم درپرستاری از شیرخواران مبتلا به سپسیس کاهش استرس های فیزیولوژیکی و محیطی است. این مداخلات شامل تنظیم درجه حرارت مناسب محیط و پیش بینی مشکلات احتمالی نظیر کاهش اکسیژن خون کاهش میزان مایعات بدن می باشد. برای جلوگیری از انتشار عفونت به سایر نوزادان باید شستوی دقیق دستها، استفاده از وسایل یک بار مصرف، دفع صحیح ترشحات و پاکسازی و نظافت مناسب محیط و وسایل انجام گردد.

بیشتر بخوانیم: نوزاد نارس و مراقبتهای پرستاری آن