مطالب تصادفی
آینده را قضا و قدر می سازد و امید و تلاش تو آن را می گذراند.
خوش آمدید - امروز : سه شنبه ۵ بهمن ۱۳۹۵
خانه » پرستاري » عوارض ناخواسته داروئی (ADR)

اطلاعیه سایت

پرستاران توانمند، اساتید محترم ، دانشجویان و دانش آموختگان رده های مختلف پرستاری

 از شما  تقاضا میشود  باصرف حدود ده دقیقه از وقت ارزشمند خود، با پاسخگویی آنلاین به سوالات  مندرج در لینک زیر در نظرسنجی «تخصصی شدن پرستاری ایران» مشارکت فرمایید

پرسشنامه نظرسنجی «تخصصی شدن پرستاری ایران

عوارض ناخواسته داروئی (ADR)

عوارض ناخواسته داروئی (ADR)

مصرف ایمن و سالم داروها یک مقوله ی مهم و اساسی برای پزشکان و داروسازان ، پرستاران ، مراجع قانونی دارویی ، وزارت بهداشت ، شرکتهای داروسازی و عموم جامعه می باشد . اگر چه هدف تمام دست اندرکاران حفظ سلامت جامعه، استفاده از فواید درمانی داروها بدون ایجاد ضرر و زیان برای بیمار میباشد ،به جرأت می توان گفت که هیچ دارویی بدون پتانسیل ایجاد عارضه وجود ندارد و به همین سبب مسئولیت خطیری به لحاظ توجه و برنامه ریزی در زمینه ایمنی دارویی (Drug Safety) متوجه مسئولان و جامعه پزشکی می باشد اگر چه توجه به اثرات زیان بار ناشی از مصرف فرآورده های واجد خاصیت درمانی اعم از فرآورده های طبیعی و شیمیایی ، قدمتی دیرینه دارد ، در زیر به تاریخچه مختصری اشاره شده است :

penicillin

سال ۱۸۴۸ میلادی : مرگ دختر بچه ای ۱۵ ساله به دنبال مصرف کلروفرم جهت بیهوشی

اوایل دهه ۱۹۶۰ میلادی ، وقوع فاجعه تالیدوماید

سال ۱۹۶۳ میلادی : وضع قوانین مربوط به ایمنی دارویی در سطح جهانی و تشکیل کمیته ایمنی داروها در انگلستان

سال ۱۹۶۴ میلادی : پیدایش سیستم گزارش دهی داوطلبانه عوارض دارویی از طریق تکمیل فرم های زرد

اواخر دهه ۱۹۶۰ میلادی : طراحی برنامه بین المللی پایش داروها توسط سازمان جهانی بهداشت WHO که طی آن موضوع ایجاد مراکز ملی ثبت عوارض دارویی و پیش گیری از وقوع آن ها مطرح گشت .

سال ۱۹۹۹: طی مقاله ای در ژورنال JAMA گزارش گردید که اتفاقات ناگوار دارویی چهارمین الی ششمین عامل مرگ و میر در ایالات متحده آمریکا می باشند ( بیش از صدهزار مرگ در سال ) و مرگ و میر سالانه ناشی از عوارض و خطاهای دارویی در این کشور بیش از مرگ و میر سالانه ناشی از ایدز، سرطان پستان و حوادث رانندگی می باشد به دنبال انتشار این مطب موج جدیدی از توجهات به موضوع ADR در جهان شکل گرفت . سیاست گذاران بهداشتی به خصوص در کشورهای پیش رفته بودجه های کلانی را به این امر اختصاص دادند و تحقیقاتی گسترده در جهت کاهش وقوع عوارض و خطاهای دارویی آغاز گشت .

 

در کشور ما :

سال ۱۳۷۰ : آغاز تلاش ها و فعالیت هایی جهت شکل گیری مرکز ADR به همت داروسازان

سال ۱۳۷۶ : ارسال نخستین گزارش های عارضه دارویی در قالب فرم های زرد به مرکز ADR ایران

سال ۱۳۷۷ : پذیرش بین المللی پایش عوارض دارویی توسط WHO

با گذشت مدت زمانی از شروع به کار مرکز ADR و برگزاری سمینارها و کارگاه های آموزشی متعدد به تدریج تعداد گزارش های ارسالی به مرکز افزایش یافت و طی ارزیابی آن ها ، بسیاری از وقایع ناگوار دارویی شناسایی گشت و با ایجاد مداخلات لازم از تکرار وقوع آن ها پیشگیری شد که از جمله آن ها می توان به مواردی نظیر فلج ناشی از آمپول دیکلوفناک و پیروکسیکام ، مرگ ناشی از تزریق اشتباه پتاسیم کلراید به جای مترونیدازول ، مرگ ناشی از تزریق IVIg تغییر رنگ یافته مرگ ناشی از تزریق سرم حیوانی و بسیاری از موارد دیگر اشاره نمود .

از اقدامات دیگر مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها تنظیم دستورالعمل ایجاد واحدهای فاماکوویژیلانس در شرکت های دارویی تولید و وارد کننده دارو و همچنین تشکیل واحدهای ADR در بیمارستان ها می باشد .

هم اکنون با همت بالای جامعه پزشکی در گزارش دهی به موقع عوارض مشاهده شده به مرکز ADR ایران می توان امید داشت که به تدریج ریشه های خزنده وقایع ناگوار دارویی خشکانده شود.

دوام وبقای مرکز ADR و رشد و بالندگی و پویایی آن به عنوان دیده بانی مطلع ، مطمئن و کارآمد در تشخیص به موقع عوارض و خطاهای دارویی ، پیشگیری از وقوع آن ها و کاهش مرگ و میر ناشی از عوارض و اشتباهات دارویی که یکی از عوامل اصلی مرگ و میر در سیستم های درمانی دنیا می باشد ، جز در سایه درایت و عزم راسخ جامعه پزشکی در ارسال به هنگام گزارش های عوارض دارویی به این مرکز در درجه اول و نیز حمایت های مادی و معنوی سیاست گذاران دارویی در تخصیص بودجه ، امکانات و کارکنان مورد نیاز به مرکز ADR در درجه دوم ، میسر نمی باشد .

(عارضه ناخواسته دارویی Advers Drug Reaction ADR)

براساس تعریف سازمان جهانی بهداشت عارضه ناخواسته دارویی عبارت است از :

هر نوع واکنش ناخواسته و زیان آور که در دوزهای معمول مورد استفاده برای پیشگیری ، تشخیص یا درمان بیماری یا تغییر عملکرد فیزیولوژی رخ می دهد .

فارماکوویژیلانس :

دانش و فعالیت های مرتبط با ردیابی ، ارزیابی ، گزارش دهی و پیشگیری از عوارض دارویی یا سایر مشکلات مرتبط با دارو را فارماکوویژیلانس می نامند .

اهداف فارماکوویژیلانس :

–       شناسایی سریع عوارض و تداخلات دارویی که تا زمان ورود دارو به بازار شناخته نشده اند .

–       تشخیص افزایش ناگهانی در میزان وقوع عوارض ناخواسته شناخته شده

–       شناسایی ریسک فاکتورها و مکانیسم هایی که عوارض ناخواسته دارویی تحت آن شرایط رخ می دهد .

–       تخمین جنبه های کمی زیان های ناشی از مصرف داروها

–       تحلیل و انتشار اطلاعات مورد نیاز در تجویز داروها و مقررات دارویی

هدف نهایی فارماکوویژیلانس :

استفاده سالم از فرآورده های دارویی ، ارزیابی و تعیین ارتباط میان زیان ها و فواید مصرف داروهای موجود در بازار و انتخاب آگاهانه موثرترین روش درمانی

به طور کلی چه نیازی به سیستم فارماکوویژیلانس در هر کشور وجود دارد ؟

اطلاعات مربوط به فرآورده های دارویی جدید که طی مطالعات پیش از ورود به بازار جمع آوری می گردند از جنبه شناسایی عوارض ناخواسته دارویی ناقص می باشند زیرا :

  1. آزمون های صورت گرفته روی حیوانات برای پیش بینی ایمنی مصرف فرآورده در انسان ناکافی است
  2. در مطالعات کارآزمایی بالینی ،بیماران خاص انتخاب شده اند که از نظر تعداد محدود هستند . بنابراین شرایط مصرف فرآورده در این قبیل مطالعات با شرایط مصرف دارو پس از ورود به بازار تفاوت هایی دارد . هم چنین طول مدت انجام مطالعات کارآزمایی محدود است .
  3. اطلاعات مربوط به عوارض ناخواسته نادر ولی جدی ، سمیت مزمن ، مصرف در گروه های خاص ( نظیر کودکان ، سالمندان یا زنان باردار) و تداخلات دارویی غالباً ناقص یا غیر قابل دسترس می باشند .

وجود سیستم فارماکوویژیلانس در هر کشور به طور جداگانه مورد نیاز است زیرا میان کشورهای مختلف و (حتی مناطق مختلف یک کشور) در بروز عوارض ناخواسته و سایر مشکلات مربوط به دارو تفاوت هایی نمایان است که این تفاوت ها ممکن است ناشی از اختلاف در موارد زیر باشد :

–       تولید دارو

–       توزیع یا مصرف دارو ( به عنوان مثال ، موارد مصرف ، مقدار مصرف و … )

–       ژنتیک ، رژیم درمانی و عرف و عادات مرسوم منطقه

–       ترکیب مواد جانبی داروی تولید شده

–       دارو درمانی محلی رایج که ممکن است موجب بروز مشکلات ویژه سم شناسی گردد .

–    اطلاعات جمع آوری شده از هر نقطه ممکن است دارای ارزش آموزشی باشد و محرک تصمیم گیری های قانونی ملی گردد . اطلاعات حاصل از برخی کشورها ممکن است ارتباطی با شرایط حاکم بر سایر قسمت های دنیا نداشته باشد .

چنانچه اطلاعات مربوط به مصرف دارو در یک منطقه در دسترس نباشد . مشکلات حائز اهمیت ممکن است بسیار دیر توسط پزشکان ، داروسازان ،بیماران ، اولیای مقررات دارویی و شرکت های سازنده دارو شناخته شود . بنابراین فارماکوویژیلانس برای پیشگیری از مشکلات ناشی از مصرف داروها و زیان های مادی مربوط به اثرات ناخواسته و غیر منتظره ضروری است و در نتیجه فرآورده های دارویی در هر کشور نیاز به ارزیابی مداوم دارند .

 

 

چگونه می توان عوارض دارویی را گزارش نمود ؟

به منظور جمع آوری گزارش های عوارض دارویی ، فرم های زرد رنگی توسط مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها (ADR) تهیه شده است که پس از تکمیل نمودن فرم ها ، می توان آن ها را به آدرس تهران – صندوق پستی ۹۴۸-۱۴۱۸۵ ارسال داشت ، هزینه پست قبلاً پرداخت شده است . هم چنین گزارش عوارض از طریق تلفن (۴-۸۸۹۲۳۱۹۳) و یا نمابر (۸۸۸۹۰۸۵۷) و یا از طریق سایت معاونت دارو و غذا ( پست الکترونیکی adr @ fdo.ir) نیز قابل ارسال می باشد .

چه مواردی را می توان گزارش نمود ؟

کلیه عوارض مشکوک به مصرف فرآورده های درمانی از جمله داروها ، فرآورده های خونی ، واکسن ها ، مواد حاجب ، مواد مورد استفاده در دندان پزشکی یا جراحی فرآورده های گیاهی و محلول های لنز قابل گزارش به این مرکز می باشند .

جهت گزارش یک عارضه ، اطمینان از وجود ارتباط قطعی میان مصرف فرآورده و بروز عارضه ضروری نیست بلکه تردید به ایجاد عارضه نیز قابل گزارش می باشد . به علاوه کلیه عوارض مشاهده شده ، اعم از خفیف یا شدید ، گذرا یا پایدار قابل گزارش است .

حداقل داده های لازم جهت گزارش شامل مشخصات بیمار و گزارشگر ، نام عارضه مشکوک و نام دارو یا داروهای مشکوک به ایجاد عارضه یا خطای دارویی می باشد .

ارسال گزارش فرم زرد رنگ به مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها درخصوص موارد جدی مشکوک به مصرف فرآورده های دارویی در بیمارستان ها و مراکز بهداشتی – درمانی ، طی ۴۸-۲۴ ساعت از وقوع آن ها اجباری می باشد .

موارد جدی شامل این موارد می باشند .

–       کلیه موارد منجر به مرگ

–       کلیه موارد تهدید کننده حیات

–       کلیه موارد منجر به ناتوانی یا نقص عضو مشخص و دائمی

–       کلیه موارد منجر به بستری شدن در بیمارستان

–       کلیه موارد منجر به ناهنجاری های مادرزادی

* تاییدیه مسئول فنی بیمارستان جهت ارسال موارد فوق الذکر ضروری است .

در ضمن در صورت نیاز به بررسی های بیش تر ، ارسال تصویر پرونده بیمار دچار عارضه به مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها به صورت محرمانه الزامی است .

توجهات مهم :

–       هنگام گزارش یک عارضه حتی الامکان نام شرکت سازنده و شماره سری ساخت را جستجو نموده و گزارش نمایید.

–       هرگز به دلیل نامعلوم بودن برخی اطلاعات درخواستی در فرم ، از گزارش نمودن عارضه اجتناب نفرمائید .

–       هویت بیمار و گزارشگر محرمانه باقی خواهد ماند .

برخی نکات قابل توجه :

* برخی عوارض (نظیر رتینوپاتی ناشی از کلروکین ، استئومالاسی ناشی از مصرف داروهای ضد صرع و …) ممکن است ماه ها و یا سال ها پس از قرار گرفتن در معرض فرآورده تظاهر نماید . هرگونه شک نسبت به وقوع چنین عوارضی در این قبیل موارد قابل گزارش می باشد .

* با توجه به این که سالمندان بیش از سایر گروه های سنی مستعد بروز عوارض می باشند در نتیجه این گروه سنی توجه ویژه ای را در بحث عوارض دارویی می طلبند.

* هنگامی که نوزادی با نقص خلقت مادرزادی متولد می گردد یا سقط جنین نارس صورت می گیرد ، احتمال دخالت یک عارضه دارویی را باید مد نظر قرار داد و کلیه داروهای مصرف شده در طول بارداری ( از جمله موارد خود درمانی ) را باید گزارش نمود .

چه افرادی میتوانند عوارض ناخواسته ی داروها را گزارش نمایند ؟

کلیه افراد شاغل در حرفه پزشکی نظیر پزشکان عمومی ، داروسازان ، دندان پزشکان ، متخصصین رشته های پزشکی و داروسازی و دندان پزشکی ، پرستاران و سایر کارکنان حرفه پزشکی می توانند عوارض مشاهده شده را به مرکز ثبت و بررسی عوارض ناخواسته داروها گزارش نمایند .

Medication Error:

واژه اشتباه داروی Medication Error عبارت است از هر گونه رویداد قابل پیشگیری که ممکن است باعث یا منجر به مصرف نامناسب فرآورده دارویی یا ایجاد اثرات زیان آور در بیمار گردد . این اشتباه ممکن است مادامی که دارو در اختیار حرف پزشکی ، بیمار یا مصرف کننده است رخ دهد .

چنین رویدادهایی ممکن است در ارتباط با نحوه عملکرد حرف پزشکی ، سیستم ها و فرآیندها از جمله نسخه نویسی (prescribing) برقراری ارتباط لازم در رابطه با دستور دارویی (Order communication) برچسب فرآورده های دارویی (labeling) بسته بندی (packaging) نام گذاری (nomenclature) ترکیب نمودن داروها (compounding) نسخه پیچی در داروخانه ، توزیع ، تجویز دارو به بیمار توسط حرف پزشکی و مصرف فرآورده (USE) رخ دهند .

مطالعات مختلف ، آمار های متفاوتی از میزان شیوع اشتباهات دارو پزشکی و هم چنین میزان تلفات ناشی از بروز اشتباه ارائه می دهند .

در مطالعه ای که در سال ۱۹۶۴ انجام شده است ، ۲۰ درصد موارد پذیرش در بیمارستان های دانشگاهی دچار آسیب های ناشی از اشتباهات شده اند که ۲۰% از این موارد نیز جدی و کشنده بوده اند همچنین در مطالعه انجام شده در سال ۱۹۷۴ در کالیفرنیا از ۲۰۸۶۴ مورد پذیرش بیمارستانی ۶۵/۴% آسیب ناشی از اشتباه گزارش شده است . مطالعه دیگری که در سال ۱۹۹۴ انجام شده ، بیان می کند که اشتباهات دارویی در ۱۴% بیماران پذیرش شده در بیمارستان ها رخ می دهد . در دو مطالعه بزرگ در سال های ۱۹۸۴ و ۱۹۹۲ در آمریکا مشاهده شده که به ترتیب ۹/۲% و ۷/۳% بیماران بستری در بیمارستان در معرض بروز عوارض دارویی قرار دارند که به ترتیب ۵۸% و ۵۳% از این موارد قابل پیشگیری بوده اند . مطالعه دیگری در سال ۲۰۰۱ در انگلستان انجام شده است که شیوع عوارض ناخواسته را در بیمارستان ها ۸/۱۰% تخمین زده است . هم چنین در سال ۲۰۰۶ مطالعه ای نشان داد که در ایالات متحده آمریکا سالانه ۵/۱ میلیون نفر تحت تاثیر اشتباهات دارویی قرار می گیرند.

Medication Error در سطوح مختلف :

۱-   اشتباه در نسخه نویسی : این نوع اشتباه به عنوان اشتباه پزشک در تشخیص بیماری یا تجویر داروی نامناسب توسط وی می باشد . تجویز آمپول دیکلوفناک در مواردی مانند درد اپی گاستر در کودکان زیر ۱۳ سال .

 

۲-   از قلم افتادکی : این اشتباه عبارت از عدم رسیدن داروی مورد نظر پزشک به دست بیمار براساس تعریف اگر در یک دوره ۲۴ ساعته مجموع تعداد دوزهای مصرفی کم تر از مجموع دوزهای تجویز شده باشد ، اشتباه حذف اتفاق افتاده است .

۳-     اشتباه در زمان مصرف دارو : این اشتباه زمانی اتفاق می افتد که :

–       فاصله زمانی بین مصرف دو دوز دارویی کم تر یا بیش تر از ۶۰ دقیقه از فاصله زمانی تجویز شده باشد .

–       ظرف ۶۰ دقیقه بعد از زمان توصیه شده جهت مصرف دارو ، دارو برای بیمار تهیه و مصرف نشده باشد .

–       از نظر زمانی تداخل دارو با وعده های غذایی بیمار رعایت نشده باشد .

۴-     استفاده از فرآورده های غیر مجاز: این اشتباه عبارت است از مصرف فرآورده های تقلبی و غیر مجاز

۵-     مقدار مصرف نامناسب: این اشتباه زمانی روی می دهد که دوز دارو متناسب با سن ، جنس و شرایط عمومی بیمار تعیین نشده باشد .

۶-   استفاده از شکل دارویی نامناسب: این اشتباه زمانی رخ می دهد که راه مصرف درست انتخاب شده ولی شکل دارویی اشتباه به بیمار تحویل شود .

۷-   اشتباه درنحوه تهیه دارو : رقیق کردن نادرست دارو، عدم رعایت استریلی ،مصرف سوسپانسیون بدون تکان دادن ، ناسازگاری های فیزیکوشیمیایی ، تمیز نکردن درپوش ویال

۸-   اشتباه در نحوه مصرف دارو: این نوع اشتباه بر اثر عدم رعایت روش تجویز صحیح اتفاق می افتد ، مثلاً عدم رعایت دستور صحیح بکارگیری اسپری های استنشاقی یا عدم رعایت تکنیک مناسب جهت تزریق برخی آمپول ها

۹-   استفاده از فرآورده های فاسد:تحویل یا مصرف داروهای تاریخ مصرف گذشته یا داروهایی که در شرایط مناسب نگه داری نشده اند . مثلاً عدم رعایت شرایط نگه داری داروهای یخچالی یا داروهای حساس به نور یا مصرف داروهایی که تغییر رنگ واضح دارند

۱۰-اشتباه در پایش: این نوع اشتباه عبارت است از تمام اشتباهاتی که در ارتباط با پایش دارو در حین و یا پس از مصرف دارو توسط کادر پزشکی رخ می دهد عدم اندازه گیری غلظت سرمی یک دارو ، عدم ارزیابی تاثیر دارو بر سطح کراتینین یا آنزیم های کبدی

۱۱-نقص در compliance بیمار: در صورتی که کلیه نکات مربوط به تجویز و تحویل دارو به درستی انجام شود ولی بیمار نسبت به شکل دارویی یا راه مصرف دارو همکاری مناسب نداشته باشد نیز اشتباه اتفاق می افتد .

۱۲-سایر اشتباهات: انواعی از اشتباه که در هیچ یک از گروه های بالا قرار نمی گیرد در این دسته جای دارند.

* علل وقوع Medication Error

۱-     دست خط نامناسب

۲-     استفاده از اختصارات نامناسب

۳-     تقص در عملکرد تجهیزات پزشکی

۴-     محاسبه ناصحیح دوز داروها

۵-     اشتباه در انتقال دستور پزشک به پرونده بیمار

۶-      اشتباه در Labeling داروها

۷-     فشارکاری زیاد

۸-     اشتباه در عملکرد پرسنل

۹- کافی نبودن پرسنل آموزش دیده

* راه های پیش کیری از Medication Error در بیمارستان ها :

–       ثبت شدن کامپیوتری دستورات دارویی

–       حضور دارو سازان در راندهای پزشکی

–       ایجاد سیستم Unit Dosing

–       محدود شدن دسترسی به داروهای با ریسک بالا مانند محلول KCL

–       کافی بودن اطلاعات موجود در پرونده بیماران

–       مشاوره داروساز بیمار

–       آگاهی داروخانه درخصوص اشتباهات احتمالی

* نکاتی درخصوص پپیشگیری از بروز Medication Error در مورد فرآورده های تزریقی :

–    برچسب سرم های حیوانی با کمی دقت از نوع انسانی قابل تفکیک و تشخیص می باشد . لذا هنگام تحویل یا تزریق سرم ها باید حتماً به برچسب ها دقت و توجه شود .

–    عوارض ناشی از مصرف فرآورده های تزریقی غالباً شدید و خطرناک می باشند و در صورت بی توجهی به علائم اولیه به سرعت پیشرفت نموده و در مدت زمان کوتاهی منجر به عواقب ناگوار میگردند . لذا پس از شروع به تزریق هر نوع فرآورده تزریقی در صورت شکایت بیمار از هرگونه علائم بالینی غیر معمول باید به وقوع یک عارضه دارویی مشکوک گردید و به سرعت در پی یافتن علت آن برآمد .

–    برخی فرآورده های تزریقی فقط برای نوع خاصی از تزریق مثل عضلانی ، وریدی ، داخل نخاعی و … ساخته شده اند و کاربرد آن ها به روش های دیگر به غیر از روش مجاز اعلام شده منجر به بروز عوارض شدیدی می گردد . لذا پیش از تجویز و تزریق هرنوع فرآورده تزریقی باید حتماً به برچسب یا بروشور آن توجه نموده ، از روش تزریق مجاز اطمینان حاصل نمود .

–    با توجه به این که ممکن است فرآورده های دارویی متفاوت ، برچسب های مشابه از نظرظاهری داشته باشند ، پیش از تحویل و یا مصرف دارو حتماً باید با دقت کامل محتویات بر چسب دارو را مرور نموده از کاربرد صحیح دارو اطمینان حاصل نمود .

بعضی از Medication Error های گزارش شده به مرکز ADR ایران :

۱-   در سال ۱۳۸۱ یک مورد گزارش مرگ ناشی از تزریق سرم حیوانی به جای سرم انسانی دریافت شد . بیمار دختر ۱۶ ساله ای بوده است که با علائم تهوع ، استفراغ و سرگیجه به درمانگاه مراجعه می کند . پزشک برای وی محلول تزریقی⅔½ تجویز می نماید که متاسفانه به دلیل شباهت برچسب های این سرم با سرم حیوانی و هم چنین اشتباه شرکت توزیع کننده دارو در تحویل سرم حیوانی به داروخانه درمانگاه و نیز عدم دقت داروساز و پرستار در خواندن برچسب سرم منجر به فوت یک بیمار و بروز عوارض شدید در دو بیمار دیگر گردید .

۲-     در سال ۱۳۸۲ دو مورد گزارش مرگ و یک مورد هماچوری ناشی از تزریق IVIg تغییر رنگ یافته توسط مرکز ADR ایران دریافت گردید.

مورد اول یک دختر ۱۲ ساله بوده است که با تهوع ، سردرد و تشنج به بیمارستان مراجعه و با تشخیص احتمالی MS یا تومور مغزی بستری می گردد برای وی IVIg تجویز و تزریق می شود که بلافاصله منجر به تشنج ، آپنه و سپس مرگ می گردد . بررسی باقی مانده ویال نشان می داد که رنگ دارو به زرد تغییر کرده است . مورد دوم پسر ۱۵ ساله ای بود که با سابقه نقص در سیستم ایمنی جهت دریافت ۱۵ گرم IVIg بستری می گردد . در پی تزریق دارو بیمار دچار تنگی نفس ، استفراغ ، سیانوز و تاکی پنه می شود و با وجود اقدامات احیاء متاسفانه فوت می نماید که در این مورد نیز تغییر رنگ دارو مشهود بوده است . مورد دیگر خانم ۳۳ ساله ای بود که با ۶ مورد سابقه سقط جنین ۵ گرم دارو دریافت می نماید و روز بعد دچار هماچوری می گردد این در حالی است که سونوگرافی کلیه ها را سالم نشان داده و عفونت ادراری هم تشخیص داده نشد .

۳-   داروی سوکینیل کولین با نام تجاری Mioflex ، صرفاً در موارد بیهوشی در شرایط خاص با حضور متخصص بیهوشی و دسترسی به امکانات احیا مصرف می گردد . در مراجع دارویی علاوه بر سوکسینیل کولین ، یک فرآورده خوراکی حاوی استامینوفن ، فنیل بوتازون و کاریزوپریدول نیز با نام تجاری Mioflex به ثبت رسیده است . همچنین با نام تجاری Myoflex هم نوعی کرم ضد درد در مراجع موجود می باشد .

عدم درجه نام ژنریک بر روی پوکه این فرآورده همراه با اشتباه در توزیع آن در داروخانه های غیر بیمارستانی ، اشتباه در تحویل دارو توسط داروخانه به بیمار و اشتباه پزشک در تزریق یک داروی ناشناخته باعث بروز مشکلات غیر قابل جبران گردید .

۴-   مرکز ADR ایران در سال ۱۳۸۴ گزارش مبنی بر بروز ناهنجاری در جنین و الزام به سقط ، متعاقب تجویز اشتباه قرص فیناستراید در خانم باردار ، دریافت داشت این در حالی است که فیناستراید در خانم های باردار یا خانم هایی که قصد باردار شدن دارند منع مصرف مطلق دارد خانم های باردار حتی باید از تماس با قرص های خرد شده فیناسراید اجتناب ورزند.

۵-     در سال ۱۳۸۵ مرکز ADR ایران گزارش مبنی بر نکروز و آمپوتاسیون هر دو پا بر اثر تزریق عضلانی آهن دکستران دریافت نمود . بیمار خانم ۳۲ ساله ای بوده است که به علت تشخیص احتمالی کم خونی ، آهن دکستران را به صورت تزریق عضلانی دریافت نموده ، متعاقب آن دچار کبودی و ضایعات نکروتیک در انگشتان دست و پا همراه با تهوع ، تب و تندرس شدید مچ دست و پا شده است که متاسفانه بعد از گذشت یک ماه منجر به آمپوتانسیون هر دو پا از ناحیه زیر زانو گشته است . اندیکاسیون های تجویز آهن تزریقی بسیار محدود می باشد . فرم تزریق آهن فقط در مواردی تجویز می گردد که بیمار قادر به مصرف فرآورده های خوراکی آهن نباشد یا مصرف خوراکی آهن در وی بی تاثیر بوده باشد .

۶-   در سال ۱۳۸۵ مرکز ADR ایران ۶ مورد گزارش ایست قلبی و مرگ ناشی از تزریق پتاسیم کلراید به جای مترونیدازول به علت شباهت ویال ها ، دریافت نموده است .

۷-   بروز عوارض حساسیتی متعاقب انفوزیون وریدی وانکومایسین وابسته به علت انفوزیون و غلظت دارو می باشد اگر چه مواردی از این قبیل عوارض با انفوزیون آهسته و انکومایسین هم گزارش شده است .

برای پیشگیری از بروز Red man Syndrome هیپوتانسیون و در موارد نادر ایست قلبی ، مرکز ADR طی اطلاعیه ای توصیه نمود انفوزیون و انکومایسین در مقادیر مورد استفاده تا میزان ۱ گرم حداقل یک ساعت به طول انجامد مدت انفوزیون در صورت مصرف مقادیر بالاتر از ۱ گرم بایستی بیش از یک ساعت در نظر گرفته شود هم چنین سرعت تزریق حداکثر ۱۰ میلی گرم در دقیقه تنظیم گردد و پایش فشارخون در حین انفوزیون انجام گیرد .

روش های پیشگیری از وقوع عوارض ناشی از داروهای تزریقی :

۱-     اجتناب از انجام تزریقات غیر ضروری

از بین موارد زیاد عوارض گزارش شده ناشی از مصرف آمپول دیکلوفناک به مرکز فارماکوویژیلانس ایران بیش از نیمی از موارد ، مربوط به اختلالات سیستم اعصاب محیطی هم چون اختلال در راه رفتن ، افتادگی مچ پا و فلج عصب سیاتیک بوده است . با وجود آن که مصرف تزریقی این فرآورده از شهریور ۱۳۸۰ به بیمارستان محدود شده است متاسفانه هنوز هم بیش تر عوارض ناشی از دیکلوفناک ، به دلیل فقدان اندیکاسیون در بیمار است . یکی از موارد گزارش شده آقای ۲۴ ساله ای می باشد که با درد شدید اپی گاستر به اورژانس بیمارستان مراجعه نموده و جهت تخفیف علائم برای آمپول دیکلوفناک تزریق گشته است که در حین تزریق بیمار دچار درد شدید و غیر متعارف در محل تزریق و لرزش اندام تحتانی شده و پس از نیم ساعت اندام تحتانی از ناحیه زانو به پایین بی حس می شود. الکترومیوگرافی به عمل آمده از بیمار نشان دهنده آسیب شدید شاخه پرونئال عصب سیاتیک می باشد ،حال آن که طبق شرح حال بالینی و معاینات فیزیکی بیمار تجویز آمپول دیکلوفناک جهت این بیمار موردی نداشته است .

۲-     توجه در هنگام آماده سازی دارو

توجه به تداخلات فیزیکو شیمیایی دارو و حلال آن در فرآورده های تزریقی ، یکی از عوامل مهم در کاهش عوارض ناشی از تزریقات می باشد . به عنوان مثال با توجه به وقوع مرگ ناشی از رسوبات ترکیب سفتریاکسون – کلسیم ، در ریه و کلیه بیماران ، استفاده از رقیق کننده های حاوی کلسیم مانند رینگر ، به منظور آماده سازی سفتریاکسون جهت تزریق ممنوع می باشد .

۳-     توجه به رنگ و شفافیت فراورده دارویی در هنگام تزریق

هرگونه علامت غیر طبیعی اعم از تغییر رنگ ، کدورت یا وجود اجسام خارجی در داروی تزریقی می تواند نشان دهنده سمیت دارویی باشد و جلوگیری از تزریق این موارد در کاهش عوارض دارویی نقش به سزایی دارد .

۴-     توجه به روش تزریق دارو در بروشور مربوط به دارو

اطلاع از روش صحیح تزریق هر فرآورده تزریقی تاثیر به سزایی در کاهش عوارض ناشی از مصرف داروهای تزریقی خواهد داشت . بدین منظور می بایست جهت اطلاع از روش های مجاز تزریق فرآورده های دارویی تزریقی حتماً به بروشور فرآورده و مندرجات مورد اشاره بر روی بسته بندی ، ویال یا پوکه فرآورده توجه نمود زیرا ممکن است علی رغم ذکر روش های مختلف تزریق برای یک فرآورده دارویی در کتب مرجع ، محصول مورد استفاده به دلیل محتویات خاص و یا حجم های خاص ، محصول مناسبی برای تمامی روش های ذکر شده نباشد .

خانم ۴۰ ساله مبتلا به آلوپسی ، که متعاقب تزریق داخل جلدی تر یامسینولون دچار کهیر ژنرالیزه ، اریتم کل پوست بدن ، خارش شدید، تنگی نفس ، درد شکم ، تهوع شدید و افت فشارخون می گردد ، شدت عارضه در این بیماری به حدی بوده است که منجر به بسته شدن بیمار در بیمارستان گشته است . تریامسنیویون استوناید تزریقی فرآورده ای است که مطابق با مراجع ممکن است به روش های مختلف قابل تزریق باشد با این وجود بر روی بسته بندی فرآورده مصرفی برای این بیمار به وضوح ذکر شده است که از تزریق داخل جلدی و وریدی این فرآورده بایستی اجتناب گردد . اگر چه واکنش های آلرژیک و برونکواسپاسم شدید جزء عوارض نادر این دارو می باشد ، همیشه باید توجه داشت که یکی از راه های پیش گیری از وقوع عوارض دارویی استفاده صحیح فرآورده می باشد .

۵-     سرعت تزریق دارو :

بسیاری از عوارض ناشی از مصرف فرآورده های تزریقی در اثر سرعت بالای تزریق وریدی ، ممکن است با فراوانی بیش تری رخ دهند . به عنوان مثال تزریق وریدی سفتریاکسون با سرعت حداقل ۳۰-۱۵ دقیقه باید صورت پذیرد ، ولی در موارد متعددی از گزارش های ارسالی به مرکز ADR ، به علت سرعت بالای تزریق ، بیماران دچار عوارضی نظیر تهوع ، استفراغ و شوک آنافیلاکسی گشته اند .

* از بین گزارشات ارسالی به مرکز ADR شایع ترین عارضه پوستی راش بوده و شایعترین داروی مسبب عارضه داروی کوتریموکسازول بوده است .

* مثال ۱ : بیمار دختر ۷ ساله ای بوده است که مادر وی جهت اسهال به مدت ۲ روز به او شربت فورازولیدون داده بود بعد از حدود یک هفته بیمار با علائم آرتریت روی مچ پا ، پشت ابرو ، درد و تورم مفاصل مچ های دست و پا که توام با خارش و اریتم بود ، به بیمارستان مراجعه کرده و با تشخیص آرتریت روماتوئید بستری گردید با انجام اکوی قلب و مشاوره روماتولوژی و منفی بودن RF و با لا بودن کمپلمان ها ، وجود RA رد شده و بیماری سرم برای وی مطرح گردید.

* بیمار دختر ۱۴ ساله ای بوده که با مصرف قرص مترونیدازول جهت عفونت واژینال ، دچار خارش ژنرالیزه و بثورات جلدی و مخاطی دهان گردید بیمار قبلاً با مصرف مترونیدازول به علت واژینیت دچار ضایعات پوستی در ناحیه دست ها گردیده بود که با مصرف مجدد ، ضایعات در همان محل های قبلی بروز کرده بود که با قطع مصرف دارو و تجویز آنتی هیستامین بهبودی حاصل گردید ولی در برخی نقاط بدن ضایعات به شکل نقاط و لکه های سیاه رنگ باقی مانده بود .

* شایع ترین فرآورده تزریقی مسبب عارضه دارویی سفتریاکسون و شایع ترین گروه دارویی مسبب عارضه ، داروهای CNS بوده اند. پیشنهاد می شود که حتی الامکان مصرف فرآورده های تزریقی به موارد زیر محدود گردد :

  • بیماری های جدی و تهدید کننده حیات
  • ناتوانی در بلع
  • استفراغ شدید
  • عدم اثر بخشی فرآورده خوراکی
  • اختلالات جذب

تهیه مطلب: دکتر مانا مشته (پزشک داروساز)

اشتراک گذاری مطلب

راهنما

در این سایت شما به اطلاعات متنوعی در رابطه با پرستاری، مهارتها و علوم مرتبط با آن و نیز مطالب مرتبط با ارتقاء سلامت و بهداشت دست خواهید یافت. سوالات و نیازهای پرستاری خود را با ما درمیان بگذارید.

درباره irannurse.ir admin :

معادله امنیتی را وارد کنید: * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

  • آموزش جامع پرستاری در دیالیز اولین اپلیکیشن تحت آندروید دیالیز- انواع دیالیز- مهارتهای پرستاری مورد نیاز- تغذیه در دیالیز- آموزش بیمار- کار با دستگاه دیالیز و...http://nurseghasemi.blog.ir
تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است - طراحی شده توسط پارس تمز

با خرید از فروشگاه سایت ضمن دریافت فایل های متنوع آموزشی به جمع هزاران حامی سایت پرستاران توانمند ایران بپیوندید

error: در صورت نیاز به دریافت این مطلب با ایمیل ما تماس بگیرید