باران باش و ببار و نپرس کاسه های خالی از آن کیست.(کوروش کبیر)
خوش آمدید - امروز : شنبه ۹ اردیبهشت ۱۳۹۶
خانه » اتاق عمل » روش سونداژ (گذاشتن کاتتر در) مثانه

اطلاعیه سایت

Nursing is the protection, promotion, and optimization of health and abilities, prevention of illness and injury, facilitation of healing, alleviation of suffering through the diagnosis and treatment of human response, and advocacy in the care of individuals, families, groups, communities, and populations.

روش سونداژ (گذاشتن کاتتر در) مثانه

روش سونداژ (گذاشتن کاتتر در) مثانه

کاتترهای ادراری از قدیمی ترین ابزارهایی هستند که در تاریخ پزشکی به کار رفته اند. ابوعلی سینا، پزشک ایرانی برای اولین بار سوند سوراخدار سربی را برای تخلیه مثانه به کار برده است، و استفاده از سوندهای چوبی و احتمالاً فلزی در زمان مصر باستان رایج بوده است. امروزه انواع بسیار گوناگونی از کاتترها وجود دارد که هر کدام در موارد خاصی به کار می رود. جنس کاتترها معمولاً از نوعی مواد پلاستیکی است تا اثرات تحریکی کمتری در مجاری ادراری داشته باشند. برای این منظور از لاتکس، لاستیک، یا سیلیکون استفاده می شود.

کاتترهایی که برای تخلیه مثانه به کار می روند دارای قطر بالا هستند و از مواد نسبتاً نرم ساخته شده اند. در حالیکه کاتترهای حالب ازطول بلند و قطر پایینتری برخوردار هستند.

انواع مستقیم و بدون بالون کاتترهای مجرا برای تخلیه موقت مثانه استفاده می گردند و به نام سوندهای نلاتون یا رابینسون نامیده می شوند.

کاتترهای بالون دار (فولی) برای درناژ طولانی مدت و انواع ۳ راه آن برای شستشوی مثانه به کار می رود. کالیبر داخلی و واقعی سوندها با کالیبر خارجی یکسان با هم فرق دارد. اصولاً کاتترهای بدون بالون و صاف از قبیل نلاتون(Nelaton) و پدزر(Pezzer) و ملکات(Malecot) کالیبر داخلی بالاتر از کاتترهای بالون دار ۲ راه و ۳ راه دارند.

موارد استفاده از کاتترهای مجرا:

دو اندیکاسیون اصلی برای استفاده از کاتترهای مجرا شامل:

۱-تخلیه مثانه ۲- تزریق مواد جهت مقاصد تشخیصی یا درمانی می باشد.

بیشترین علت بکارگیری کاتتر مجراجهت رفع انسداد حاد یا مزمن ادراری ناشی از انسداد گردن مثانه و یا مثانه نوروژنیک می باشد.استفاده از کاتتر مجرا جهت ارزیابی برون ده ادراری در مقام بعدی قرار دارد.

دیگر موارد لزوم تعبیه کاتتر مجرا شامل موارد زیر می باشد:

– متعاقب جراحی یا ترومای سیستم ادراری تحتانی

– شستشو و تخلیه همزمان مثانه مثلا در موارد اعمال جراحی پروستات یا مثانه

-جمع آوری ادرار جهت بررسی های میکروبیولوژی،دربیماری که همکاری لازم ندارد

-ارزیابی حجم ادرار باقیمانده

– تزریق ماده حاجب داخل مجرا یا مثانه در بررسی های رادیولوژیک مانند سیستوگرافی

– تزریق دارو در مواردی مانند تومور مثانه(میتومایسین،ب ث ژ)، سیستیت بینابینی وتزریق موادی مانند فرمالین در هماچوری های مقاوم به درمانهای رایج

-در بررسی های ارودینامیک

همانطور که ذکر گردید، کاتترها اکثر موارد برای تخلیه مثانه به کار می روند. تخلیه مثانه ممکن است موقت باشد یا تخلیه دراز مدت مورد نیاز باشد. در موارد لزوم تخلیه طولانی، روش فوق عانه(supra pubic) برای جلوگیری از عفونت پیشابراه مناسبتر است. در این موارد از کاتترهای ماندگار یا “متمکن” استفاده می شود. از این نوع کاتترها می‌توان کاتتر فولی یا ملکات و یا پدزر را نام برد. دو نوع اخیر از طریق پیشابراه به کار نمی روند بلکه در موارد تخلیه به روشهای سیستوستومی یا نفروستومی استفاده می شوند.

در کاتترهای متمکن فولی یک سوراخ فرعی تعبیه شده است که به یک بادکنک قابل اتساع در نوک کاتتر منتهی می شود. پس از قرار گرفتن بادکنک در مثانه با اتساع آن توسط تزریق آب مقطر استریل، از خروج خود به خود کاتتر جلوگیری می شود.بخاطر داشته باشیم تا حد امکان از متسع کردن بالون توسط هوا یا سایر مایعات،بجز آب مقطر،خودداری نماییم.

بعضی از کاتترهای متمکن به صورت سه شاخه هستند که یکی از شاخه ها برای وارد کردن مایع شستشو به داخل مثانه به کار می رود.

انتخاب کاتتر

سایز و نوع کاتتر مورد استفاده با توجه به اندیکاسیون، سن بیمار و خصوصیات ادرار انتخاب می گردد. کاتترها را میتوان بر اساس جنس ،نوع پوشش ،تعداد کانال وشکل نوک آنها طبقه بندی نمود.

شماره گذاری کاتترها و سوندها برای اولین بار توسط “شاریر”(Charriere) در فرانسه بر حسب قطر (کالیبر) کاتتر انجام گرفت و بعداً در کشورهای دیگر نیز رایج شد. هر واحد شاریر “(Ch)” یا فرانسه “(F)” معادل میلی متر و هر یک از واحدهای انگلیسی “(E)” و آمریکایی “(A)” 5/0 میلی متر قطر دارند. واحد انگلیسی ۲ شماره کمتر از واحد آمریکایی است. با این حساب یک کاتتر با کالیبر ۱۰ میلی متر معادل F30، A20 و E18 خواهد بود.

بعنوان یک اصل کلی،باید از کاتتر با کوچکترین سایز ممکن استفاده نماییم.جهت تخلیه ادرار روشن از انواع کوچکتر و در موارد هماچوری یا پیوری از انواع درشت تر استفاده گردد.

در بچه ها،انتخاب سایز مناسب کاتتر،جهت جلوگیری از آسیب مجراضروری است. بخاطر داشته باشیم استفاده از فیدینگ تیوب در بچه ها می تواند آسیبهای جدی به مجرا و مثانه وارد آورد،بهمین دلیل از آن استفاده نمی کنیم.

    

 جدول انتخاب کاتتر- سایز متناسب با سن

سن(سال) اندازه کاتترFR
زیر ۵ ۸-۵
۱۰-۵ ۱۰-۸
۱۴-۱۰ ۱۰
بالای ۱۴ ۱۴-۱۰

 

جنس کاتتر

کاتترهای امروزی اکثرا از موادی چون لاتکس ، پلاستیک ،سیلیکون و پلی وینیل کلراید(PVC)ساخته می شوند.

در شرایطی که لازم است کاتتر طولانی مدت داشته باشیم یا حساسیت به لاتکس و سایر انواع وجود دارد ،انواع سیلیکونی را بکار می گیریم.

روش گذاشتن کاتتر در مثانه

اندازه کاتتر باید متناسب با قطر مجرا باشد. برای جلوگیری از عوارض نکروز و عفونت ناشی از کاتتر، لازم است اندازه آن چند شماره کمتر از قطر مجرای ادرار انتخاب شود. بیمار باید در وضعیت طاق باز(supine) قرار گرفته و ارتفاع مناسب داشته باشد. در خانمها باید در وضعیت شبیه پای قورباغه (frog­ leg) اقدام به تعبیه کاتتر گردد.

قبل از وارد کردن کاتتر، اطراف مجرا را با مواد ضد عفونی کننده مناسب شستشو می دهند و برای گذاشتن کاتتر معمولاً از دستکش استریل استفاده می کنند. در صورتی که استفاده از دستکش امکان پذیر نباشد، می‌توان با پنس استریل و یا با استفاده از روکش استریل کاتتر آنرا وارد کرد. در هر صورت کاتتر نباید هیچگونه تماسی با بدن بیمار یا نواحی دیگر داشته باشد. برای جلوگیری از آسیب مجرا، از مواد نرم کننده استریل استفاده می شود. برای ایجاد بیحسی در مجرا معمولاً ژله نرم کننده را با مواد بیحس کننده موضعی مخلوط می کنند. حدود ۱۰-۱۵ میلی لیتر از ژل بی حس کننده مانند لیدوکائین به داخل مجرا تزریق شده و با کلامپ مخصوص آلت برای ۵-۱۰ دقیقه مسدود می شود تا مخاط بی حس گردد. حین سونداژ از بیمار خواسته می شود تا نفس های عمیق کشیده و عضلات کف لگن را شل کند تا سوند به راحتی، بدون آسیب و تروما به داخل مثانه هدایت شود.

برای اینکه نواحی انحنا به حداقل برسد و مجرای ادرار تا حد امکان به حالت مستقیم درآید، مجرا به آرامی تحت کشش قرار می گیرد.

بعلت اسپاسم ماهیچه های دور مجرا در ناحیه اسفنکتر مخطط، ممکن است کاتتر در این ناحیه گیر کند که با احساس درد همراه است. در صورت به کار بردن مواد نرم کننده توام با بیحسی و فشار ملایم کاتتر، اسپاسم برطرف می شود. ممکن است نوک کاتتر در ناحیه گشاد بولب گیر کند و کاتتر در داخل مجرا دچار پیچ خوردگی شود. در مورد استفاده از کاتتر متمکن، قبل از اتساع بادکنک لازم است از قرار گرفتن آن در داخل مثانه اطمینان حاصل نمود.لذا قبل از اتساع بالون ،باید جریان ادرار را مشاهده کنیم.در مواردی که مثانه خالی است،جهت اطمینان از اینکه نوک کاتتر داخل مثانه واقع شده،۵۰-۲۰ سی سی نرمال سالین از طریق کاتتر به داخل مثانه تزریق می کنیم.

در صورت تخلیه راحت این حجم،از موقعیت مناسب کاتتر مطمئن می شویم،در غیر این صورت ،نوک کاتتر داخل مجرا قرار دارد. پر کردن بادکنک در داخل مجرا با احساس درد شدیدی همراه است. در این صورت بلافاصله باید بادکنک را خالی کرد و طول بیشتری از کاتتر را وارد ساخت به خصوص در بیماران بیهوش و یا در حال اغما، عدم توجه به این نکته منجر به پارگی مجرای ادرار خواهد شد.

در بزرگی خوش خیم پروستات، با وجود انسداد نسبی مجرای پروستاتیک به وسیله لوب های بزرگ شده، در صورت انتخاب کاتتر با اندازه مناسب و به کار بردن نرم کننده کافی معمولاً می‌توان کاتتر را از ناحیه دچار انسداد به راحتی عبور داد.

در بعضی موارد بزرگی پروستات به علت هیپرتروفی بافت ماهیچه ای – فیبری این عضو، غده پروستات فوق العاده سفت می شود و کاتتر به سختی عبور می کند. در این موارد می‌توان از کاتترهای با شماره های کوچکتر و یا کاتترهای کائوچویی یا انواع دیگر آن مانند کاتتر با نوک خمیده استفاده کرد. قوام این کاتترها سخت است.

از علل عدم عبور کاتتر مجرا، پیچ خوردن آن و عدم توان عبور از ناحیه S شکل بولبار مجرا یا گیر کردن آن در ناحیه بولبوممبرانوس است. در این موارد کاتترهای با نوک خمیده یا اصطلاحاً کوده(Coude) مناسب هستند. در صورت عدم عبور کاتتر باید شرح حال و سابقه بیماری های احتمالی قبلی مانند دستکاری های اورولوژیک، یورتریت چرکی و جراحی مجرا و پروستات پرسیده شود .با این اقدامات ممکن است علت تنگی یا انسداد مشخص گردد.

در مواردی که با استفاده از روش های فوق باز هم وارد کردن کاتتر امکان پذیر نباشد، می‌توان کاتتر را به همراه با ماندرل(Insertion Mandrel) به کار برد.

با قرار دادن ماندرن فلزی در داخل کاتتر معمولاً به راحتی می‌توان آن را از ناحیه مقاوم عبور داد و وارد مثانه کرد. در مواردی که نیاز به کاتتر متمکن باشد پس از اتساع بادکنک می‌توان ماندرن را در آورده و کاتتر را در داخل مثانه قرار داد. در بعضی از کاتترها برای سهولت عبور از نواحی مقاوم و غیرطبیعی مجرا، مانند نواحی تنگ مجرا یا انسداد گردن مثانه در اثر بزرگی پروستات، یا فیبروز و تنگی بعد از عمل پروستات، حالت خمیده ای در انتهای آن ایجاد نموده اند. قوام این کاتتر معمولاً سفت است و به علت وجود خمیدگی در نوک آن به راحتی از نواحی مقاوم عبور می کند.

روشهای دیگر برای عبور دادن سوند، رد کردن گایدوایر به داخل مثانه و سپس رد کردن سوند از روی آن،استفاده از سوندهای فیلی فورم، اتساع مجرا با دیلاتاتورهای فلزی و نهایتاً سیستوسکوپی می باشد.

به یاد داشته باشیم به محض تعبیه کاتتر و اطمینان از قرار گیری صحیح آن و پر کردن بالون با حجم مناسبی از آب مقطر،باید کیسه ادراراستریل به آن وصل نماییم ویک سیستم درناژ بسته فراهم آوریم. کیسه ادرار باید در سطحی پایین تر از بیمار قرار گیردتا تخلیه ادار بصورت مداوم باشد.

عوارض تعبیه کاتتر مجرا

عفونت دستگاه ادراری حدود ۴۰%کل عفونتهای بیمارستانی را تشکیل می دهد. ۸۰% این عفونتهای ادراری به دنبال استفاده از کاتتر مجرا رخ میدهد.

ریسک فاکتورهای پیدایش عفونت ادراری متعاقب سونداژ شامل این موارد است:

–  استفاده از کاتتر برای بیش از ۶ روز

– سونداژ در خانم ها

– وجود عفونت فعال در مکان های دیگر(غیر ادراری)

– وجود بیماری های دیگر

– سوء تغذیه

– نارسایی کلیوی

– تعبیه کاتتر مجرا در مکانی خارج از اتاق عمل

– درناز ادرار در یک سیستم باز و غیر استریل

– قرار دادن کیسه ادرار در سطحی بالاتر از بیمار

– وقوع ترومای سیستم ادراری حین سونداژ

به یاد داشته باشیم یکی از راههای جلوگیری از وقوع این نوع عفونت ،اجتناب از سونداژ بی مورد می باشد.

از دیگر عوارض کاتتر مجرا میتوان به ناتوانی در خارج ساختن آن، رسوب بستن(encrustation)کاتتر، هماچوری، تنگی مجرا و مئاتوس و واکنشهای آلرژیک نام برد.

 

جهت دانلود فیلم آموزشی روش صحیح سونداژ در خانم ها اینجا و در دختران خردسال اینجا کلیک کنید.

 

اشتراک گذاری مطلب

راهنما

در این سایت شما به اطلاعات متنوعی در رابطه با پرستاری، مهارتها و علوم مرتبط با آن و نیز مطالب مرتبط با ارتقاء سلامت و بهداشت دست خواهید یافت. سوالات و نیازهای پرستاری خود را با ما درمیان بگذارید.

درباره irannurse.ir admin :

تاکنون ۴ نظر ثبت شده است.

  1. سلام . مدت یکسال است که از سوند ۱۶ برای پدرم اسفاده می کنیم ولی اخیرا بعد از یک روز ادرار از محل سوند نشت میده دلیلش چی میتونه باشه ؟ اول ۱۶ بود بعد ۱۸ استفاده کردیم. تشکر

    • سلام. به احتمال زیاد با تغییر شماره سوند از ۱۶ به ۱۸ مشکل حل خواهد شد اما بهتر است توسط یک کارشناس مجرب خدمات پرستاری در منزل ویزیت شوند

  2. بسیار مفید بود… ممنون
    فقط یک سوال در مورد سایزها داشتم…. تو بخشه ما برای بالغین فقط از 16 استفاده میشه. 14 که شما گفتین کوچیکه…

    • سلام آقای بازیار شما درست می فرمائید در اکثر موارد برای بزرگسالان بخصوص آقایان از سوند شماره 16 استفاده می شود. اما این مطلب از منبع معتبر گردآوری شده و به همین دلیل منتشر شده با تشکر

معادله امنیتی را وارد کنید: * Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

  • آموزش جامع پرستاری در دیالیز اولین اپلیکیشن تحت آندروید دیالیز- انواع دیالیز- مهارتهای پرستاری مورد نیاز- تغذیه در دیالیز- آموزش بیمار- کار با دستگاه دیالیز و...http://nurseghasemi.blog.ir
تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است - طراحی شده توسط پارس تمز

با خرید از فروشگاه سایت ضمن دریافت فایل های متنوع آموزشی به جمع هزاران حامی سایت پرستاران توانمند ایران بپیوندید رد کردن

error: در صورت نیاز به دریافت این مطلب با ایمیل ما تماس بگیرید