آستیگماتیسم اختلالی در دید است که تاری دید حاصل از آن بدلیل نامنظم بودن شکل قرنیه، قسمت شفاف جلوی چشم، یا در بعضی موارد انحنای عدسی داخل چشم است. نامنظم بودن شکل قرنیه یا عدسی مانع تمرکز مناسب نور بر روی شبکیه، صفحه حساس به نور در پشت چشم، شده و در نتیجه دید در هر فاصله ای تار خواهد بود.

آستیگماتیسم بیماری نسبتاً شایع است . بیشتر افراد به درجاتی از آستیگماتیسم مبتلا هستند. مقادیر خفیف آستیگماتیسم معمولاً اختلالی در دید ایجاد نکرده و ندرتاً نیازمند درمان است. در عوض درجات بالای آن موجب تاری و اختلال دید و ناراحتی در چشم و سردرد می شود.

آستیگماتیسم معمولاً به همراه اختلالات انکساری دیگر همچون نزدیک بینی (میوپی) و یا دوربینی (هایپروپی) دیده می شود. به مجموع این اختلالات عیوب انکساری گفته می شود زیرا این حالات نتیجه ناتوانی چشم در خم کردن و شکست پرتوهای نورانی است.

علل:
انحنای نامتناسب قرنیه یا عدسی دردرجات مختلف باعث می شود تا بجای خمیدگی منظم و شکل کروی مناسب (مثل توپ بسکتبال)، قرنیه یا عدسی تخم مرغی شکل شده و نتوانند شعاع های نورانی را در یک نقطه متمرکز کنند؛ در نتیجه دید در هر فاصله ای نامتمرکز و تار خواهد شد.

در بعضی مواقع آستیگماتیسم در پی صدمه به چشم یا جراحی چشمی ایجاد می شود. گاهی نیز مخروطی شدن قرنیه در پی نازک شدن آن (کراتوکونوس) منجر به ایجاد مقادیر بالای آستیگماتیسم می شود که گاهی با عینک اصلاح پذیر نیست. دستیابی به دید واضح در قوز قرنیه نیاز به استفاده از لنز تماسی دارد و حتی در صورت پیشرفت این حالت ممکن است پیوند قرنیه ضرورت یابد.

علت اصلی ابتلا به آستیگماتیسم ناشناخته است. این حالت می تواند ارثی بوده و از بدو تولد وجود داشته باشد، با رشد کودک تغییر کند و حتی با گذشت زمان بهتر یا بدتر گردد.

علايم و نشانه ها:
تاری دید بخصوص در نگاه به نور و خطوط منظم و مشکل در رانندگی بویژه در شب از علائم این عیب انکساری است.

تشخیص:
آستیگماتیسم را می توان با انجام معاینات چشمی جهت بررسی میزان تمرکز نور تشخیص داده و با این روش میزان قدرت عدسی مورد نیاز جهت جبران دید کاهش یافته را تعیین کرد. این معاینات معمولاً شامل موارد زیر هستند:

حدت بینایی: در قسمتی از معاینات از بیمار خواسته می شود تا حروفی را روی صفحه ای که در چند متری بیمار است بخواند. دراین آزمایش حدت بینایی بیمار اندازه گیری شده و به شکل کسری مشابه 40/20 ثبت می شود. میزان طبیعی حدت بینایی 20/20 است.

کراتومتری: کراتومتر وسیله ای است که با آن انحنای قرنیه سنجیده می شود. یا تابش دایره ای نورانی به قرنیه و ثبت انعکاس آن می توان دقیقاً انحنای سطح قرنیه را مجاب کرده اندازه گیری این انحنا جهت تعیین دقیق لنز تماسی مناسب چشم ضروری است. گاهی از روش پیشرفته تری به نام توپوگرافی قرنیه7 جهت ثبت اطلاعات و جزئیات بیشتر در مورد انحنای قرنیه استفاده می شود.

 پیشگیری و درمان:
بیمار مبتلا به آستیگماتیسم می تواند هر یک از روشهای درمانی زیر را جهت اصلاح دید خود انتخاب کند:

استفاده از عینک

استفاده از لنزهای تماسی

اورتوکراتولوژی

لیزردرمانی یا سایر جراحی های انکساری

آستیگماتیسم را می توان با تغییر شکل قرنیه با استفاده از اشعه لیزر بسیار متمرکز نیز اصلاح کرد. دو روش معمول مورد استفاده شامل کراتکتومی فوتورفراکتیو (PRK) و LASIK است.
در PRK لایه سطحی پوشش قرنیه برداشته می شود. در مقابل LASIK بافتی از سطح قرنیه برنداشته و صرفاً لایه های داخلی را اصلاح میکند. جهت انجام لیزیک سطح قرنیه بریده شده و به شکل یک دریچه کنار زده می شود، سپس از لیزر جهت برداشتن میزان مشخص و دقیقی از لایه های زیرین استفاده شده و دریچه کنار زده شده مجدداً به جای خود بازمیگردد تا ترمیم شود. هر دو روش با اصلاح شکل قرنیه موجب تمرکز مناسب نور روی شبکیه خواهند شد.

امروزه برای بیماران مبتلا به آستیگماتیسم روشهای درمانی گوناگون و متنوعی در دسترس است که با مشاوره مناسب با چشم پزشک می توان مناسب ترین روش درمانی را انتخاب کرد.
استفاده از عینک اولین انتخاب در درمان آستیگماتیسم است. امروزه انواع گوناگونی از عدسی ها و قاب های عینک متناسب با هر سن و سلیقه ای در دسترس است و عینک دیگر تنها وسیله ای درمانی برای اصلاح دید نبوده که با وجود تنوع در اندازه جنس و رنگ قاب ها در مد و مبحث زیبایی نیز جا باز کرده است.

برای بعضی از افراد لنزهای تماسی پاسخ بهتر و مناسبتری نسبت به عینک در بردارند. شفافیت دید بهتری ایجاد کرده و میدان دید بازتری را در بر دارند. با این وجود از آنجا که لنزهای تماسی مستقیماً روی چشم قرار داده می شوند، استفاده از آنها نیاز به دقت، مراقبت و رعایت مرتب بهداشت آن دارد.

لنزهای تماسی نرم از شکل چشم تبعیت می کنند بنابراین لنزهای تماسی نرم معمولا احتمالاً تاثیری در اصلاح آستیگماتیسم نخواهند داشت. در عوض لنزهای تماسی نرم مخصوصی وجود دارند که انواع زیادی از آستیگماتیسم را اصلاح می کنند. از آنجایی که انواع سخت و قابل نفوذ لنزهای تماسی شکل منظم و معمول خود را روی قرنیه حفظ می کنند به عنوان وسیله ای موثر در اصلاح آستیگماتیسم و سایر عیوب انکساری معرفی می شوند.

ارتوکراتولوژی (Ortho-k): این روش شامل کارگذاری انواعی از لنزهای تماسی سخت جهت تغییر شکل قرنیه است. لنزهای تماسی برای زمان مشخص و محدودی مانند طول شب استفاده شده سپس برداشته می شوند. بیماران مبتلا به مقادیر متوسط آستیگماتیسم می توانند استفاده از این روش بطور موقت دید واضحی در روز را تجربه کنند. ارتوکراتولوژی روش درمانی دائمی نبوده و در صورت توقف استفاده از لنزهای تماسی مربوطه دید به حالت اولیه بازخواهد گشت.