یکی از اصول درمان دیابت، تغییر روش زندگی است، یعنی بیمار دیابتی که قبلا چربی زیادی مصرف می کرده و سیگار می کشیده، باید مراقب غذا خوردنش باشد و سیگارش را ترک کند.
یکی از این موارد تغییر روش زندگی در افراد دیابتی، ورزش و افزایش فعالیت های بدنی روزانه است، البته با زندگی ماشینی امروزی خیلی نمی توان از بیمار دیابتی انتظار داشت که به راحتی ورزش را به برنامه و عادات زندگی اش اضافه کند، مثلا برای عوض کردن کانال تلویزیون که تا 20سال قبل باید فرد بلند می شد و می رفت جلوی تلویزیون، امروز دستگاه کنترل از راه دوری ساخته شده که عدم تحرک را به ما القا می کند، اما ورزش در بیماران دیابتی کمی با بقیه فرق دارد.
اگرچه ورزش چه در افراد دیابتی و چه در افراد سالم باعث سلامت می شود، اما فواید ورزش در افراد دیابتی به مراتب بیشتر است.
توصیه می شود که در هفته 150 دقیقه (2/5 ساعت) ورزش برای سلامت لازم و کافی است، یا به عبارتی پنج روز در هفته، روزی 30 دقیقه (نیم ساعت).
حتی گفته می شود که لازم نیست این 30 دقیقه پشت سر هم باشد، یعنی بیمار دیابتی می تواند در سه فرصت جدا از هم مثلا صبح و بعد از ظهر و شب، یک مسافت را به مدت 5 دقیقه برود و 5 دقیقه برگردد، یعنی هر بار 10 دقیقه. به همین سادگی می توان ورزش را وارد برنامه روزانه کرد.
با این نوع برنامه ورزشی، هیچ بهانه ای برای انجام ندادن آن وجود ندارد، چون نه خرجی دارد، نه خیلی زمان نیاز دارد.
این که می گوییم ورزش برای دیابتی ها بسیار مفیدتر از سایر افراد است، به این دلیل است که ثابت شده تاثیر ورزش روی قند خون، دقیقا مشابه انسولین است، یعنی ورزش مانند انسولین باعث وارد شدن گلوکز (قند خون) به سلول های عضلانی بدن شده و میزان قند خون را کم می کند.
حتی در مواردی ثابت شده که ورزش در پیشگیری از ابتلا به دیابت موثر است.
در تحقیقات گستردهای در 20 مرکز تحقیقاتی آمریکا، دانشمندان عدهای از افراد در معرض خطر ابتلا به دیابت را که هنوز دیابتی نشده بودند، به دو گروه تقسیم کردند. به یک گروه پیشاپیش مصرف متفورمین (داروی دیابت) را تجویز نمودند و به گروه دیگر، هفتهای 150 دقیقه ورزش را توصیه کردند.
سپس دریافتند، متفورمین حدود 30 درصد از ابتلا به دیابت پیشگیری می کند، در حالی که ورزش حدود 50 درصد از ابتلا به دیابت پیشگیری می کند.
بنابراین ورزش یکی از پایههای پیشگیری از دیابت در افرادی است که احتمال ابتلا به دیابت در آن ها بیشتر از بقیه است.
البته ورزش در مواردی نیز میتواند خطرساز باشد.
وقتی برنامه ی ورزشی بسیار طولانی مدت یا شدیدتر از حد مجاز باشد، ممکن است سبب افزایش اثر انسولین تزریقی یا داروی خوراکی کنترل قند خون گردد و به این ترتیب، باعث کاهش بیش از حد قند خون شود که با علایمی مثل ضعف، سرگیجه، تعریق، رنگ پریدگی و حتی اختلال هوشیاری همراه است که درمان آن نوشیدن مایعات غنی از قند مثل آب پرتقال (که به آن شکر اضافه شده باشد)، آب قند و… است، در عین حال باید برای کنترل این وضعیت فورا به پزشک مربوطه مراجعه کرد.
بنابراین به تمام افراد دیابتی توصیه می شود، موقع فعالیت ورزشی مقداری نوشیدنی شیرین در دسترس داشته باشند.
توصیه های زیر می تواند به بیماران دیابتی کمک کند تا حین ورزش خطرات کمتری را متحمل شوند:
1) تا زمانی که قند خون شما به طور مناسب تحت کنترل قرار نگرفته است، فعالیت های ورزشی سنگین را انجام ندهید و حتماً قبل از شروع ورزش مورد علاقه تان، با پزشک خود مشورت کنید تا تناسب آن رشته ی ورزشی با وضعیت جسمانی و بالینی شما مورد تأیید قرار گیرد.
2) تحت راهنمایی های گروه پزشکی، یاد بگیرید که مقدار انسولین (و یا داروهای خوراکی کنترل قند خون) را بسته به مقدار غذایی که می خورید و میزان فعالیتی که دارید، تنظیم کنید؛ به عنوان مثال اگر قرار است ورزش سنگینی را انجام دهید، ممکن است لازم باشد تا غذای بیشتر بخورید، ولی در عین حال مقدار انسولین کمتری را تزریق کنید.
3) در صورتی که برای کنترل دیابت، از انسولین استفاده می کنید، سعی کنید محل تزریق شما در مناطقی از بدن تان باشد که کمتر تحت فعالیت قرار می گیرند؛ به طور مثال در بازی فوتبال یا بسکتبال، منطقه شکم بهتر از ناحیه ی ران ها یا بازوها است.
4) اگر دیابت سبب آسیب به شبکیه ی چشم شما شده، بهتر است از ورزش هایی مثل وزنه برداری یا ورزش هایی که سبب فشار بر ناحیه ی سر یا افزایش فشار داخل چشم می شوند، خودداری کنید.
5) به علت اینکه دیابت شانس ایجاد بیماری های هم زمان قلبی-عروقی را در این افراد بالاتر می برد، تمام افراد مبتلا به این بیماری (خصوصا اگر سن آنها بالای 60 سال باشد) قبل از شروع هر گونه برنامه ی ورزشی، باید حتما از لحاظ مسائل قلبی -عروقی تحت معاینه و بررسی قرار بگیرند.
6) اگر علاوه بر دیابت، مبتلا به بیماری های دیگری هستید و برای درمان آنها از سایر داروها مانند آسپرین، داروهای ضد التهابی استروئیدی، کورتون و… استفاده می کنید، این دقت را داشته باشید که هر کدام از این داروها ممکن است روی سطح قند خون شما اثر بگذارند و شاید نیاز باشد با توجه به اثر هر کدام از این داروها، مقدار فعالیت خودتان را (برای پیشگیری از افت یا افزایش بیش از حد قند خون) کاهش یا افزایش بدهید.