آموزش عمومي

زخم پای دیابتی

زخم پای دیابتی یکی از عوارض مهم و جدی بیماری دیابت است که در صورت بی توجهی و عدم رسیدگی و مراقبت پرستاری مناسب می تواند منجر به آمپوتاسیون یا قطع پا گردد. بر اساس آمار بنیاد بین المللی دیابت هر سی ثانیه یک قطع عضو (آمپوتاسیون) پا در جهان بعلت بیماری دیابت انجام می شود که نشان از اهمیت موضوع دارد.

مقدمه :

می دانیم که دیابت (مرض قند) بیماری مزمنی است که در اثر کاهش یا فقدان ترشح انسولین در بدن یا به دنبال عدم توانایی بدن در استفاده از انسولین به وجود می آید . انسولین ماده مهمی است که از غده لوزالمعده ترشح می شود و در تبدیل غذا به انرژی مورد نیاز ما نقش به سزایی دارد .

در صورتی که دیابت به خوبی کنترل نشود ، قند خون افراد بالا می رود ، بالا بودن قند خون برای مدت طولانی باعث صدمه به اعضاء مختلف بدن و اختلال در سیستم ایمنی خواهد شد . بدیهی است که به دنبال اختلال سیستم ایمنی ، توانایی فرد در مقابله با عفونتها کاهش می یابد .

علل بروز زخم پای دیابتی :

همچنین این بیماری موجب ایجاد عوارض مهمی در سیستم اعصاب محیطی ، قلب ، کلیه و چشم می شود . در بین این عوارض ، بروز مشکلات پا سریع تر و گسترده تر از سایر اختلالات است . ۷۰-۶۰ درصد مبتلایان به دیابت دچار نوروپاتی یا اختلال در عملکرد اعصاب محیطی هستند و از مهمترین نقاط بدن که به همین علت در خطر آسیب و صدمه است ناحیه پا می باشد .

در یک فرد دچار دیابت به علت اختلال در کار اعصاب پا ، حس پوست و حس درد در ناحیه پا (منظور از پا قسمتی از اندام تحتانی است که پایینتر از مچ پا قرار گرفته است ) کم شده و یا از بین می رود به سخن دیگر اگر پای بیمار آسیب ببیند و یا زخم شود دردی احساس نمی کند و همین بی دردی ، پا را در معرض بزرگترین خطرات قرار می دهد .

بالا بودن قند خون در مدت طولانی باعث تخریب عروق خونی و کاهش جریان خون در پاها می گردد . کندی جریان خون سبب ضعیف شدن پوست پا ، افزایش استعداد تشکیل زخم و اختلال در روند بهبود آن می شود .

به علاوه باکتریها و قارچ هایی وجود دارند که در محیط های شیرین رشد می کنند و عفونت ناشی از آنها باعث تخریب پوست و نهایتاً بروز زخم در پا می گردد .

با ضعیف شدن جریان خون آنتی بیوتیک ها نیز به راحتی نمی توانند خود را به محل زخم و عفونت برسانند گاهی اوقات نه تنها عفونت پا برطرف نمی شود بلکه با انتقال عامل عفونی به جریان خون ، خطر همه قسمتهای بدن را تهدید می کند . در این صورت ، تنها راه درمان قطع عضو است .

یکی دیگر از اثرات قندخون بالا صدمه دیدن سیستم عصبی پاهاست که باعث مختل شدن حس درد و فشار در پا می گردد . به علاوه ترشح عرق و ترشحاتی که پوست پا را نرم و مرطوب می کنند نیز دچار اشکال می شود .

مجموع این عوامل هنگام راه رفتن ، سبب بروز یک فشار غیر طبیعی روی پوست ، مفاصل و استخوانها شده ، خشکی و شکنندگی پوست را همراه خواهد داشت و به این ترتیب هرگونه زخمی در پا خیلی زود به مرحله خطر می رسد .

در این افراد مشکل کوچکی مثل یک زخم یا تاول کوچک در کنار انگشت ( مثلاً به علت فشار کفش تنگ) می تواند به سرعت به یک زخم بزرگ و عفونی تبدیل شود که ممکن است حتی موجب قطع پا شود . ولی جالب تر اینکه بدانید ، با روش های ساده پیشگیری و مراقبت ، می توان از بستری شدن در بیمارستان و قطع عضو به سادگی جلوگیری کرد .

فراموش نکنیم که همه بیماران دیابتی همیشه در معرض خطر ابتلا به زخم پای دیابتی هستند .

اگر دیابت دارید باید هر روز پای خود را بدقت نگاه کرده تا از زخم نبودن آن مطمئن شوید . باید به دقت بدنبال آثاری از زخم های کوچک ، خونمردگی ، نواحی که به نظر می رسد تحت فشار بوده اند، قرمزی پوست ، گرمی پوست ، تاول ، زخم ، خراشیدگی، بریدگی و مشکلات ناخن باشید .

از یک آینه استفاده کنید تا نقاطی از پا را که بخوبی در معرض دید نیستند ببینید . به لای انگشتان پا خیلی دقت کنید .

اگر لازم است از فرد دیگری برای بازرسی پاهایتان کمک بگیرید .

شش محل مهم برای بازرسی عبارتند از نوک انگشت شست ، کنار انگشت کوچک ، بالای انگشت وسط ، پاشنه ، لبه خارجی پا و کف پنجه پا . مرتباً ببینید آیا حس پوست قسمت های مختلف پایتان خوب است یا کم شده است .

اگر هر آسیبی در پای خود دیدید( مهم نیست چقدر کوچک و بی اهمیت ) هرگز خودتان آن را مداوا نکنید . سریعاً به پزشک مراجعه کنید چون پای شما در خطر است .

علائم هشدار دهنده کدامند ؟
  • وجود درد مداوم در پاها که می تواند به علل مختلفی از جمله استفاده از کفشهای نامناسب ، عفونتهای زمینه ای ، فشار روی پا ، وجود تاول و یا خود دیابت باشد .
  • قرمزی پا که به علت عفونت ( به خصوص اطراف زخم ) یا فشار غیرطبیعی جوراب یا کفش به وجود می آید .
  • تورم پاها که نشانه التهاب یا عفونت ، استفاده از کفش نامناسب و یا کندی جریان خون می باشد . سایر نشانه های گردش ضعیف جریان خون عبارت است از : عدم رشد موهای پا – نازک و براق شدن پوست پا
  • حرارت موضعی که نشان دهنده عفونت یا التهاب است ، و گاهی به علت عدم بهبودی یا روند آهسته بهبودی زخمهای پا می باشد .
  • هرگونه آسیبی حتی جزئی در پا می تواند یک علامت هشدار جدی باشد چرا که ممکن است ناشی از پوشش نامناسب ، صدمات و یا عفونت باشد .
  • خروج ترشحات چرکی از زخم پا علامت عفونت است .
  • مشکل در راه رفتن نشانه وجود اختلالات مفصلی ، عفونت جدی و یا کفش نامناسب می باشد .
  • وجود تب و لرز در ارتباط با زخم پا نشانه عفونت جدی و سراسری است ، که زندگی فرد را تهدید می کند .

چند نکته مهم در مراقبت از پا :
  • هر روز پاهایتان را با آب گرم و یک صابون ملایم بشویید . اول درجه حرارت آب را با دست امتحان کنید که زیاد داغ نباشد.
  • پا را مدت زیادی در آب نگذارید .
  • با یک حوله پاهایتان را خشک کنید و موقع خشک کردن ، حوله را روی پا نکشید بلکه آنرا به آرامی روی پا فشار دهید تا رطوبت آنرا جذب کند . به لای انگشتانتان توجه بیشتر کنید و به دقت آن محل ها را شسته و خشک کنید .
  • با استفاده از لوسیون های مرغوب و تایید شده پوست پایتان را بطور مرتب نرم و مرطوب نگه دارید . بین انگشتان لوسیون نزنید.
  • در موقع کوتاه کردن ناخن دقت کنید که ناخن هایتان را مستقیم بزنید و گوشه های آنرا نزنید بلکه با سوهان ناخن به دقت لبه های ناخن را گرد کنید . اگر ناخن به داخل گوشت انگشتتان رفت سریعاً به پزشک مراجعه کنید .
  • پا را در محلول های ضدعفونی قرار ندهید .
  • پای خود را روی رادیاتور شوفاژ یا جلوی بخاری قرار ندهید.
  • همیشه پایتان را گرم نگه دارید . قبل از خواب جوراب راحتی بپوشید .
  • مراقب باشید پاهایتان در هنگام بارش باران یا برف خیس نشود . در زمستان جوراب و کفش گرم بپوشید .
  • سیگار نکشید .
  • چهار زانو ننشینید . هر دو این کارها جریان خون پاهایتان را کم می کنند .
  • هرگز با پای برهنه راه نروید . از کفش های روباز یا تابستانی استفاده نکنید .
  • کفش را در عصر بخرید . عصر ها پاهای شما به علت سرپا ایستادن بزرگترند و کفشی که عصر خریده می شود برای پای شما راحت تر است . کفش راحت بخرید .
  • کفش های نوک تیز یا پنجه تیز یا پاشنه بلند نخرید . کفش های چرمی بهترین هستند . پنجه کفش باید بزرگ و راحت باشد .
  • کفش های نو را در روزهای اول که ممکن است کمی راحت نباشند ، فقط روزی ۲-۱ ساعت بپوشید. سعی کنید یک روز در میان کفش هایتان را عوض کنید و همه روزها یک کفش نپوشید .
  • داخل کفش را قبل از پوشیدن آن نگاه کرده و با دست لمس کنید . بندهای کفشتان را خیلی سفت یا خیلی شل نبندید.
    • جوراب های تمیز و خشک بپوشید . جوراب های مدل دار مثلاً سوراخ دار نپوشید. جوراب های نخی در تابستان مناسب هستند . مراقب باشید پنجه جوراب تنگ نباشد . توجه کنید بالای جوراب کش دار نباشد تا ساق را بفشارد.
درمان زخم پای دیابتی:
  • درمان عوارضی چون زخم پای دیابتی به نوع و شدت زخم بستگی دارد :
  • در زخمهای سطحی که لایه های رویی پوست را در بر می گیرند ، درمان به صورت تمیز کردن زخم و برداشتن پوستها و بافتهای مرده از روی زخم ( پینه و دلمه) می باشد .
  • در صورت وجود هر نوع عفونت ، مصرف آنتی بیوتیک ضرورت دارد .
  • گاهی اوقات از بیمار یا همراهان وی خواسته می شود تا روزی ۲ بار پانسمان محل زخم را تعویض نمایند .
  • به بیمار توصیه می شود تا آنجا که ممکن است از وارد آوردن وزن بدن روی پاهای خود خودداری کند و پاهای خود را بالا نگه دارد و در صورت لزوم هنگام حرکت از عصا یا واکر استفاده کنند . حداقل هفته ای یک بار یکی از اعضای تیم درمانی باید زخم پا و روند بهبود ان را مورد بررسی قرار دهد .
  • زخمهایی وجود دارند که تا لایه های عمیق تر پوست و حتی گاهی عضلات و استخوانها نیز نفوذ کرده اند که در این گونه موارد بیمار باید در بیمارستان بستری شود . معمولاً بررسیهای دقیق آزمایشگاهی ، اسکن و … در بیمارستان انجام می شود و آنتی بیوتیک های وریدی نیز تجویز می شود .
  • گاهی اوقات به منظور برداشتن بافت یا استخوان عفونی عمل جراحی ضرورت دارد .
    • تهیه و ارسال مطلب: شاهرخ خجسته فر (کارشناس ارشد پرستاری و درمانگر زخم های دیابتی و فشاری)کلینیک زخم مرهم و مرکز مشاوره و خدمات پرستاری در منزل بهبود سمنان
برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

با خرید از فروشگاه سایت و معرفی به دیگران به جمع بیش از پنج هزار حامی سایت بپیوندید. رد کردن

بستن