آموزش اختصاصیاتاق عملفوریتهای پزشکیمامائیمدیریت پرستاریهوشبری

رضایت نامه و برائت نامه پزشکی

یکی از اقدامات ضروری و نیازمند توجه قبل از شروع هرگونه اقدام طبی، جراحی و یا درمان های پزشکی بر روی بیمار که شکل مهمی به خود گرفته و در واقع به گونه ای با حیات و تغییر در وضعیت موجود بیمار مرتبط است ، اخذ رضایت از بیمار می باشد . رضایت در معالجه و درمان به لحاظ تبعات و پیامدهایی که به دنبال دارد ، در قلمرو حقوقی پزشکی برشمرده می شود .

رضایت به درمان مبین این واقعیت است که بیمار از آنجا که به منظور معالجه و درمان ، مدتی ولو بسیار اندک ، جسم خویش را در اختیار پزشک و معالج قرار می دهد ، در نتیجه باید بر این امر به صورت آگاهانه و با اراده آزاد رضایت داشته باشد . چنین مسأله ای از یک سو ناشی از رابطه پزشک و بیمار و وجود حس اعتماد بیمار به پزشک بوده و از سوی دیگر یکی از عوامل سقوط مسئولیت پزشکی نسبت به بیمار محسوب می گردد . بدیهی است که این نظریه دامنه و مفهومی وسیعی داشته و صرفاً محدود به حوزه رضایت بیمار نمی باشد ، بلکه در مواردی هم که بیمار در وضعیت حیات نباتی است یا به سن رشد و بلوغ نرسیده ، نیز با اخذ رضایت از اولیاء قانونی وی این مهم محقق می گردد .

جلب رضایت بیمار یکی از اصول اخلاق پزشکی است و پزشک موظف است در اتخاذ هر گونه تصمیمی با بیمار مشارکت نماید ، هر گونه درمانی بدون رضایت بیمار تجاوز به حقوق او محسوب می گردد و قابل طرح در محاکم می باشد . حتی معاینات معمول بیماران بایستی با جلب رضایت آنان صورت پذیرد و درمان بدون رضایت بیمار می تواند جرمی جنائی یا هتک حرمت فردی محسوب شود .

 

رضایت نامه  (  Informed  Consent  ) :

یعنی امضاء مدرکی که بیمار قبل از تن دادن به هرگونه درمانی از کلیه خطرات عمل ، راههای درمانی و جایگزین و خطرات آن توسط پزشک آگاهی یابد .

برائت نامه :

یعنی چنانچه بیمار در طی درمان دچار عوارض یا نقص عضوی گردید، در صورتی که پزشک بر اساس موازین فنی و علمی اقدام کرده باشد مقصر نیست .

تفاوت رضایت و برائت :

اگر پزشک فقط رضایت گرفته باشد ، در صورت بروز مرگ ، نقص عضو یا خسارت مالی، ضامن است ولی اگر برائت را نیز تحصیل کرده باشد، عهده دار خسارت پدید آمده نیست . فقط اصل برائت است که موجب سقوط ضمان می شود . البته در صورت قصور پزشکی ، برائت که قبل از درمان گرفته شده ، باعث سقوط ضمان نیست .

 

انواع رضایت

  1. رضایت تلویحی ( Implied Consent )
  2. رضایت اظهاری ( Express Consent )
  3. رضایت در موارد خاص ( In Special Consent )

 

الف- رضایت نامه ضمنی یا تلویحی

رضایتی است که بیمار آن را با عمل خود نشان می دهد ، اکثر تشخیص ها و درمانهای پزشکی بر اساس این نوع است ، یعنی وقتی فردی به پزشک مراجعه می کند یا از پزشک درخواست ویزیت می کند ، به درمان و معاینه رضایت دارد . هنگامیکه بیماری وارد مطب یا اتاق معاینه می شود نیازی نیست که پزشک از او بپرسد آیا مالید که درمان شوید ؟ چون اگر بیمار بدنبال درمان بیماری خود نباشد به پزشک مراجعه نمی کند . با این حال این رضایت ضمنی تنها در مورد اعمال اولیه بالینی مانند گرفتن شرح حال ، تحت نظر قراردادن ، بالا زدن آستین برای گرفتن فشار خون صادق بوده و معاینات اختصاصی تر مانند معاینه واژینال یا مقعد را شامل نمی شود .

 

ب- رضایت اظهاری یا ابرازی (صریح) :

خود شامل دو نوع است :

  1. رضایت شفاهی
  2. رضایت کتبی

بهتر است نوع شفاهی در حضور شخص ثالثی گرفته شود  تا در صورت بروز مشکل جای اعتراضی نباشد . قبل از انجام هر گونه معاینات واژن یا مقعد و قبل از انجام اقدامات خاص مثل گرفتن خون و یا رادیوگرافی معده با ماده حاجب می بایست رضایت بطور شفاهی گرفته شود .

در موارد بستری در بیمارستان و اعمال تشخیصی و درمانی تهاجمی مثل جراحی ، آندوسکوپی ، برونکوسکوپی ، تست ورزش ، کاتترایزاسیون قلبی و … اخذ رضایت و برائت کتبی ، از مشکلات بعدی احتمالی جلوگیری خواهد کرد .

 

شرایط رضایت نامه معتبر :

  1. بیمار باید عاقل و بالغ باشد تا رضایت نامه را تنظیم نماید در غیر اینصورت ولی یا قیم او لازم است این کار را انجام دهد .
  2. بیمار یا ولی او باید در جریان کامل بیماری و سیر آن و نوع جراحی و بیهوشی و عواقب آن و عوارض و خطرات آن قرار گیرد .
  3. داوطلبانه بودن رضایت مشخص باشد .
  4. طرز نوشتن رضایت نامه باید ساده و روشن باشد .(قابل فهم عامه )
  5. رضایت نامه نباید به زور و تهدید یا فشار اخذ شود .
  6. زمان رضایت قبل از درمان و یا به هنگام آن باشد .

 irannurse.ir-21

رضایت در موارد خاص

  1. رضایت همسر
  2. رضایت در کودکان و افراد صغیر
  3. رضایت در بیماران روانی
  4. رضایت در بیماران مسن
  5. رضایت در موارد اورژانسی

 

رضایت همسر :   

در مواردی که اقدامات درمانی بر روی حقوق ناشی از ازواج تاثیر می گذارد اخذ رضایت همیر بیمار نیز الزامی و شامل موارد زیر است :

  • سقط جنین
  • هیسترکتومی
  • عقیم سازی
  • تغییر جنسیت
  • قطع عضو
  • پیوند

 

رضایت در افراد نابالغ ، مجنون ، محجور و سفیه :

در این گونه افراد از ولی بیمار (پدر یا جد پدری )، قیم یا سرپرست بیمار یا نمایندگان قانونی بیمار باید رضایت و برائت گرفته شود .

هنگامیکه اخذ رضایت جهت اعمال تشخیصی و درمانی برای کودکی از طریق خانواده امکان پذیر نمی باشد برای اخذ رضایت در قلمرو قانون باید از طریق محاکم قضایی اقدام کرد .

 

رضایت در موارد اورژانس :

در موارد اورژانس اخذ رضایت لازم نیست ولی چون تعریف اورژانس بودن حیطه وسیعی را در بر می گیرد و ممکن است موجب سوء تعبیر شود بهتر است یک سری موارد رعایت شود .

در صورتیکه بیمار هوشیار نیست و فرصت کافی نیز برای اطلاع اولیاء وی وجود ندارد بهتر است مراتب به اطلاع  مقامات قضایی رسانده شود و مجوزی جهت آن اخذ گردد . اگر برای اطلاع مقامات قضایی نیز وقت نیست با حضور سه پزشک صورت جلسه ای تنظیم شود و موارد اورژانس در آن توضیح داده شود . و پس از آن اقدام درمانی شروع گردد .

اگر تعداد پزشکان حاضر در مرکز درمانی کمتر از سه نفر است ، پزشک می تواند صورت جلسه فوق را با حضور سایر پرسنل و کادر پزشکی یا پرستاری تهیه نماید .

در موارد خیلی اورژانسی که فرصت برای هیچ کاری نیست پزشک موظف است بدون اخذ رضایت اقدام به درمان و حفظ جان بیمار نمایند .

 

ماده ۵۹ قانون مجازات اسلامی : اعمال زیر جرم محسوب نمی شود …. هر نوع عمل جراحی طبی یا مشروع که با رضایت شخص اولیاء یا سرپرستان یا نمایندگان قانونی آنها و رعایت موازین فنی و علمی و نظامات دولتی انجام شود . در موارد فوری اخذ رضایت ضروری نخواهد بود .

 

ماده۶۰ قانون مجازات اسلامی : چنانچه طبیب قبل از شروع درمان یا اعمال جراحی از مریض یا ولی او برائت حاصل نموده باشد ضامن خسارت جانی ، مالی یا نقص عضو نیست و در موارد فوری که اجازه گرفتن ممکن نباشد طبیب ضامن نمی باشد .

 

رضایت و برائت در موارد خودکشی

در موارد غیر اورژانس، در صورت عدم رضایت شخص ، اخذ رضایت و برائت از ولی بیمار ضروری است .

 

مواردی که اخذ رضایت نامه الزامی نیست :

  • معاینه و اعلام سلامت فرد از نظر ابتلا به بیماری های مسری جهت اعلام به وزارت بهداشت
  • معاینات متداول هنگام ورود به زندان ، پرورشگاه و نظایر آن
  • معاینه به دستور مراجع قضایی و محاکم
  • معاینه مهاجران و مسافران به کشور های گوناگون قبل از عزیمت و یا در مبادی وروردی کشورها و قرنطینه ها
  • معاینات بهداشتی پرسنل صنایع غذایی
  • معاینات متداول استخدامی و حین خدمت
  • معاینات دوره ای کودکان در مدارس
  • معاینات ورزشکاران هنگام گزینش و یا در حین بازی تیم های ورزشی
  • معاینات پزشکی قانونی
  • در موارد ضروری ، فوری و اورژانس اخذ رضایت لازم نمی باشد .

تهیه و تنظیم :حسن آقایانی کاردان اتاق عمل 

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

با خرید از فروشگاه سایت و معرفی به دیگران به جمع بیش از پنج هزار حامی سایت بپیوندید. رد کردن

بستن